Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud
Jodenvervolging 30 augustus 2022 4 minuten leestijd

Joodse leerlingen en leraren moeten naar aparte scholen

Op 1 september 1941 maakt de bezetter bekend dat Joodse leerlingen en leraren vanaf dat moment niet meer welkom zijn op ‘gewone’ scholen. Zij moeten naar Joodse scholen, die soms speciaal voor dat doeleinde worden opgericht.

Annemarie van Dijk | Netwerk Oorlogsbronnen
Deel dit artikel
Klassenfoto van de Joodse school aan de Molenwaterweg in Rotterdam, circa 1941-1942. Collectie: Joods Historisch Museum. 
Klassenfoto van de Joodse school aan de Molenwaterweg in Rotterdam, circa 1941-1942. Collectie: Joods Historisch Museum. 
Klassenfoto van de Joodse school aan de Molenwaterweg in Rotterdam, circa 1941-1942. Collectie: Joods Historisch Museum.
Krachtens de opdracht gegeven door de Rijkscommissaris voor het bezette Nederlansche gebied, zullen met ingang van 1 september 1941 leerlingen van onderwijsinstellingen […] van Joodsche bloede zijn of als zoodanig worden beschouwd slechts onderwijs mogen ontvangen van leerkrachten die eveneens van Joodschen bloede zijn of als zoodanig worden beschouwd.
"Nieuwe Winterswijksche courant". Winterswijk, 01-09-1941, p. 2. 

Anti-Joodse maatregelen

Op 1 september 1941 staat de bekendmaking in de Nederlandse kranten. Voor Joodse leerlingen en leraren betekent dit dat ze na de zomervakantie niet terug mogen naar hun school. Dit geldt ook voor katholieke of protestante leerlingen die volgens de nazi’s van Joodse afkomst zijn. De segregatie van onderwijs past in de lijn van talloze anti-Joodse maatregelen die de bezetter sinds juli 1940 invoert. Volgens historicus Jacques Presser is de maatregel een reactie op klachten ‘dat vele leraren opzettelijk de Joodse kinderen in elk opzicht voortrekken en hun hogere cijfers geven, om daarmee te getuigen van hun anti-Nazi instelling.’

Gebeurtenis
Anti-joodse maatregelen
Anti-Joodse maatregelen zijn maatregelen die tijdens het naziregime tegen de Joden werden ingesteld: o.a. ontneming staatsburgerschap; niet mogen bekleden van openbare ambten; uitsluiting van Joden voor onderwijs en banen; verlies van stemrecht, verbod op huwelijken en seksuele contacten tussen Joden en niet-Joden; in beslag name Joodse bezittingen, verplichte dracht van de Jodenster.
Meer over Anti-joodse maatregelen
Krantenartikel met de aankondiging dat Joodse leerlingen en leraren worden gescheiden van niet-Joden. "Nieuwe Winterswijksche courant". Winterswijk, 01-09-1941, p. 2.
Krantenartikel met de aankondiging dat Joodse leerlingen en leraren worden gescheiden van niet-Joden. "Nieuwe Winterswijksche courant". Winterswijk, 01-09-1941, p. 2.
Krantenartikel met de aankondiging dat Joodse leerlingen en leraren worden gescheiden van niet-Joden. "Nieuwe Winterswijksche courant". Winterswijk, 01-09-1941, p. 2.

Stichting van Joodse scholen

De gemeentebesturen moeten zorgen voor de stichting van Joodse scholen. Nog een hele klus, zoals valt op te maken uit deze tabel uit 1940 die een inventarisatie geeft van de hoeveelheid Joodse leerlingen in Amsterdam.

Een bijeengeraapt zootje

In Amsterdam gaat de maatregel in op 1 oktober 1941 en in Utrecht duurt het tot januari 1942 voordat alle Joodse scholen volledig operatief zijn. In totaal worden er in Nederland 44 Joodse lagere scholen, 6 ulo-scholen, 1 hbs, 12 lycea en 2 huishoudscholen opgericht.  Rosetta Musaph-Andriesse, die als vijftienjarige naar het Joods Lyceum in Utrecht moest, omschrijft de scholen als ‘een bijeengeraapt zootje’, met leerlingen en leraren die van allemaal verschillende klassen en scholen komen en op de Joodse school bij elkaar worden gezet. Daarnaast zijn er niet genoeg Joodse leerkrachten voor alle soorten onderwijs en alle vakken.

Gebeurtenis
Openbare scholen voor Joodse kinderen verboden
Joodse kinderen moesten vanaf 1 september 1941 naar aparte scholen en mogen niet meer naar openbare scholen. In Amsterdam gold dat vanaf 1 oktober 1941.
Meer over Openbare scholen voor Joodse kinderen verboden
Klassenfoto van het Joods Lyceum Utrecht, mei 1942. Links op de onderste rij staat Rosetta Musaph-Andriesse. Collectie: NIOD. 
Klassenfoto van het Joods Lyceum Utrecht, mei 1942. Links op de onderste rij staat Rosetta Musaph-Andriesse. Collectie: NIOD. 
Klassenfoto van het Joods Lyceum Utrecht, mei 1942. Links op de onderste rij staat Rosetta Musaph-Andriesse. Collectie: NIOD. 

Lege schoolbanken

In juli 1942 beginnen de grootschalige deportaties naar Kamp Westerbork en vanuit daar naar concentratiekampen in het Oosten. De gevolgen van de deportaties zijn goed zichtbaar op de Joodse scholen. Elke dag zijn er nieuwe lege schoolbanken. Sommige van leerlingen die zijn ondergedoken, maar vooral van leerlingen die zijn gedeporteerd. Van hen zullen velen niet meer terugkeren.

Gebeurtenis
Eerste Transport van Westerbork naar Auschwitz-Birkenau
Treintransport van vervolgden van Westerbork naar Auschwitz-Birkenau, 15 juli 1942- 17 juli 1942. Dit was het eerste transport vanuit Westerbork naar Auschwitz.
Meer over Eerste Transport van Westerbork naar Auschwitz-Birkenau
Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media