Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud
Divisie Wiking 02 september 2020

Nederlanders met Divisie Wiking aan het Oostfront

“Aan onze mannen danken wij het, dat wij eruit gekomen zijn,” stelt nazi-generaal Herbert Otto Gille na de slag om het Oekraïense Tsjerkassy in 1944. Met deze woorden prijst hij de Nederlandse vrijwilligers die meevechten in de SS-divisie Wiking. “Zij hebben het met voorbeeldige geestdrift gevochten en met ijzeren wilskracht hebben wij het klaargespeeld den vijandelijken ring te doorbreken.”

Fifian Kroes
Deel dit artikel
Nederlandse vrijwilligers van SS-Standarte Westland tijdens hun opleiding in het Oostenrijkse Klagenfurt op 16 maart 1942.
Nederlandse vrijwilligers van SS-Standarte Westland tijdens hun opleiding in het Oostenrijkse Klagenfurt op 16 maart 1942.
Nederlandse vrijwilligers van SS-Standarte Westland tijdens hun opleiding in het Oostenrijkse Klagenfurt op 16 maart 1942. Oorlogsbronnen | SS Bildberichter S. Fritz | NIOD

Uitverkorenen aan het Oostfront

Mede dankzij Divisie Wiking verloopt de opmars aan het Oostfront tot 1943 gestaag en volgens J.B. Van Heutsz, een verslaggevende SS-arts die meereist, ligt het aan de sterke eenheid binnen de divisie. In de propaganda lijkt Wiking een onverslaanbare, geoliede machine.

Aan het begin van de oorlog is Divisie Wiking dat ook: een streng selectieproces, zware trainingen, indoctrinatie van de SS-ideologie en eerste militaire successen maken dat de ‘uitverkoren Wikingers’ een exclusieve status binnen het Duitse leger krijgen. Maar wat de propagandisten niet benadrukken, is dat ook binnen deze divisie de angst toeslaat. Ook aan de ‘schouder-aan-schoudermentaliteit’ en ‘ijzeren wilskracht’ lijkt een einde te komen, zeker wanneer de Sovjet-Unie begint terug te slaan.

Organisatie
Divisie Wiking
De 5. SS-Panzer-Division Wiking was een pantserdivisie van de Waffen-SS. De divisie werd opgericht in december 1940 en gaf zich over aan het Amerikaanse Leger in mei 1945. Ze stond bekend als een fanatieke en harde divisie en bestond voor een groot deel uit buitenlandse vrijwilligers, waaronder Nederlanders. De Divisie Wiking heeft de hele oorlog aan het oostfront gevochten, in verschillende regio’s en als onderdeel van verschillende Heeresgruppen.
Meer over Divisie Wiking
Vrijwilligers voor SS-Standarte Westland worden in Den Haag naar het station begeleidt door de WA
Vrijwilligers voor SS-Standarte Westland worden in Den Haag naar het station begeleidt door de WA
Vrijwilligers voor SS-Standarte Westland worden in Den Haag naar het station begeleidt door de WA op 28 februari 1941.Oorlogsbronnen |Stapf Bilderdienst | NIOD
Vertrek van vrijwilligers van SS-Standarte Westland naar hun opleiding in München op 28 februari 1941.
Vertrek van vrijwilligers van SS-Standarte Westland naar hun opleiding in München op 28 februari 1941.
Vertrek van vrijwilligers van SS-Standarte Westland vanuit Den Haag naar hun opleiding in München op 28 februari 1941. Oorlogsbronnen |Stapf Bilderdienst | NIOD
Organisatie
SS-Standarte Westland
De SS-Standarte Westland was een onderdeel van de Waffen-SS exclusief bedoeld voor Nederlandse rekruten. Het werd op 26 mei 1940 opgericht. Vanaf december 1940 maakte de SS-Standarte Westland onderdeel uit van de divisie Wiking.
Meer over SS-Standarte Westland
"Marioepol viel in onze handen en de mooiste buit die wij ons hadden kunnen dromen was wel de 13.000 Joden die levend in onze vingers kwamen, maar er natuurlijk niet meer levend uitkwamen."
Nederlandse SS'er Wiersmaover genocide in havenstad Marioepol
Foto gemaakt door Nederlandse SS'er die in Divisie Wiking diende en sneuvelde
Foto gemaakt door Nederlandse SS'er die in Divisie Wiking diende en sneuvelde
Foto gemaakt door Nederlandse SS'er die in Divisie Wiking diende en sneuveldeOorlogsbronnen | NIOD
Eerste doden onder de Nederlanders in Wiking

Naarmate vanaf 1942 de militaire tegenslagen toenemen, ontstaan er scheurtjes in het elite-imago van Wiking. Door grote aantallen slachtoffers dunt de divisie uit. Ook na de slag om Tsjerkassy – waar volgens generaal Gille Wiking “het klaarspeelt en den vijandelijken ring doorbreekt”- verliezen veel Wikingers het leven. Slechtgetrainde, niet-ideologisch gemotiveerde nieuwkomers vullen de plaatsen van de gesneuvelde militairen op. 

Daarnaast gaan de heftige incidenten aan het Oostfront de Wikingers niet in de koude kleren zitten. De dagboekaantekeningen over het geweld, slachtoffers en het missen van thuis nemen toe naarmate de oorlog aan het Oostfront vordert. Hoewel de vrijwilligers zelf actief meewerken aan de moorden op Joden, lijken ze gevoelens te hebben voor het leed van Poolse en Oekraïense slachtoffers.

Gebeurtenis
Deelname Wiking in Slag om Tsjerkasy
De Deelname van Wiking in de Slag om Tsjerkasy vond plaats vanaf 13 november 1943. Op 20 januari 1944 werd de Divisie ingesloten door het Rode Leger. Een maand later, op 16 februari, wisten de manschappen van Wiking te ontsnappen. Na de Slag om Tsjerkasy werd de Divisie tijdelijk teruggeroepen.
Meer over Deelname Wiking in Slag om Tsjerkasy

Uitzichtloze situatie

Ook het verlies van kameraden of militaire leiders drukt de Wikingers met hun neus op de feiten. Het zorgt ervoor dat ze nadenken over hun eigen lot. De kansen om naar huis te gaan of om andere baantjes aan te nemen, worden alsmaar verleidelijker.

Door de afname in het enthousiasme en vertrouwen op een ‘goede afloop’, wordt de situatie in het Oosten voor enkele vrijwilligers ondragelijk. Sommigen nemen het heft over hun lot in eigen handen. 

Gebeurtenis
Overplaatsing Wiking naar Hongarije
De Overplaatsing van Wiking naar Hongarije vond plaats op 26 december 1944. Daar moesten zij voor de maand januari meevechten in de Slag om Boedapest. Toen de divisie bijna omsingeld werd door het Rode Leger, vluchtten de manschappen richting het westen.
Meer over Overplaatsing Wiking naar Hongarije
"Ik lag nog op bed en daar hoorde ik reeds dat wat gebeurd was. Ja hoor er weer één zijn leven zat en had zich ’s nachts aan de verwarmingsbuizen opgehangen. Doen wat je niet laten kan denk ik maar."
Nederlandse SS'er Fredriks
Blijf tweewekelijks op de hoogte
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media