Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud

Luchtbeschermingsdienst der gemeente Heerlen

D.S.M. = Dutch Statesmines
K.S. = Koninklijke Stoottroepen
C.I.W. = Comité van Illegale Werkers
Symposium over chemie en luchtbescherming. Gehouden onder auspiciën der Nederl. Chemische Vereeniging op 20 en 21 november 1936 te Leiden. Amsterdam, 1937.
W.H.N. = Winterhulp Nederland
Evacuatievoorschriften, De. N. Wessels Boer ed. IJmuiden, 1943.
Geschiedenis van het archief (1.2.) : Over de methode van ordening heb ik in het archief niets kunnen ontdekken. Wel heb ik in het archief van de gemeentesecretarie, Z 329, een lijst van dossiers gevonden. Volgens deze lijst waren er 71 dossiers, genummerd van 1 tot 71. Deze dossiers zijn in het archief niet meer als zodanig te herkennen.
R.I.O.D. = Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie
G.A.C. = Grote Adviescommissie der Illegaliteit
Richtlijnen voor de uitvoering van het Winterhulpwerk Nederland van den directeur-generaal voor de Winterhulp Nederland. Z.pl., z.j.
W.A. = Weerafdeling
Shaef = Supreme Headquarters Allied Expeditionary Forces
K.L. = Koninklijke Landmacht
Grote gebod, Het. Gedenkboek van het verzet in L.O. en L.K.P. L.O.-L.K.P.-Stichting ed. 2 dln. Kampen, 1951.
Luchtbescherming. Verzameling van (Koninklijke) Besluiten, (ministerieele) beschikkingen, circulaires, richtlijnen enz. ter uitvoering van of met betrekking tot de wet betreffende bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen. P.J. Goes ed. 2 dln. IJmuiden, 1940-1942.
Richtlijnen voor het lidmaatschap van de Nederlandsche Volksdienst. Z.pl., 1941.
C.S.-M.G. = Chef Staf Militair Gezag
Voor de bestudering van Heerlen in de Tweede Wereldoorlog kunnen onder meer nog de volgende archieven en verzamelingen worden geraadpleegd: Archiefdienst gemeente Heerlen: de archieven van de gemeentesecretarie Heerlen, Publieke Werken, gemeentepolitie, brandweer, en Documentatie Heerlen en omgeving, de bibliotheek en Persberichten Heerlen, met name rubriek 15; D.S.M.: het archief van de Staatsmijnen; Rijksarchief in Limburg: archief van de Oranje Nassaumijnen; R.I.O.D. en het Algemeen Rijksarchief: collecties en archieven met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog; Rechterlijke archieven.
C.S.-B.N.S. = Chef Staf Bevelhebber der Nederlandse Strijdkrachten
Jong, L. de. Je Maintiendrai. 4 dln. London, 1941-1944.
Teijl, J. Bonnen voor brood. De distributie. In: Nederland voedt zichzelf (Bericht van de Tweede Wereldoorlog dl. 84) Amsterdam, 1971 2337-2340.
V.B.N.A. = Vereeniging ter Behartiging van den Nederlandschen Aardappelhandel
R.V.V. = Raad Van Verzet
Distex = Rijksbureau voor de Distributie van Textielproducten
B.S. = Binnenlandse Strijdkrachten
O.V.W. = Oorlogsvrijwilliger
Jong, L. de. Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog. 13 dln. 's-Gravenhage, 1969- 1988.
Hoogeveen, Jos. Eveneens voor de goede orde. Heerlen in oorlogstijd 1940-1944. Heerlen, 1984.
L.O. = Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers
Handboek keukens. 's-Gravenhage, 1944.
Sandberg, H.W. Witboek over de geschiedenis van het georganiseerd verzet voor en na de bevrijding. Amsterdam, 1950.
Ontstaan van het Regiment Stoottroepen, het. Z.pl., 1970.
O.D. = Ordedienst
Jong, L. de. De bezetting. Tekst en beeldmateriaal van de uitzendingen van de Nederlandse televisie- stichting over het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, 1940-1945. Amsterdam, 1966.
Officiële Bekendmakingen. Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten ed. 's-Gravenhage, 1940-1951.
Een verhaal apart vormt het archief van de N.V.D. Het is aannemelijk dat dit archief zich in het archief van W.H.N. zou bevinden, daar de administratie van W.H.N. ook werkzaam was voor de N.V.D. Bij de inventarisatie is hier niets van gebleken. Alleen werd een dossier "Nederlandsche Volksdienst", met circulaires van het hoofdbureau, aangetroffen.
Literatuurlijst (1.5.) : Buurtschapsleider, De. Instructieve mededeelingen aan buurtschapsleiders en andere buurtschapsfunctionarissen der stichtingen Nederlandsche Volksdienst en Winterhulp Nederland. Nr. 1. Maastricht, 1941.
Na de liquidatie is het archief in 1948 overgebracht naar de archiefbewaarplaats. Jaarverslag 1948 van de Dienst van het archief en museum der gemeente Heerlen. Jaarverslag 1948 van de Dienst van het archief en museum der gemeente Heerlen. In 1977 werden een aantal archiefstukken, die elders in de archiefbewaarplaats zijn gevonden, in het archief teruggebracht
Vleesenbeek, H.H. Meester Schraalhans. Nederlandse maatregelen inzake de primaire levensbehoeften. In: Nederland voedt zichzelf (Bericht van de Tweede Wereldoorlog dl. 84). Amsterdam, 1971 2330-2336.
Schuursma, L.L. Kracht naar Kruls. Het Militair Gezag. In: Halve vrijheid (Bericht van de Tweede Wereldoorlog dl. 86). Amsterdam, 1971 2388-2392.
Wet betreffende bescherming tegen luchtaanvallen. Zwolle, 1936.
Meijer, G.J. Boter, kaas en eieren. De vooroorlogse situatie. In: Nederland voedt zichzelf (Bericht van de Tweede Wereldoorlog dl. 84). Amsterdam, 1971 2326-2329.
Verordnungsblatt für die besetzten Niederländischen Gebiete. 5 dln. 's-Gravenhage, 1940-1945.
Verder bleek dat er enkele dossiers van het archief van de Luchtbeschermingsdienst vermengd waren met een te reviseren archiefgedeelte van de gemeentesecretarie van na 1919, Z-nummers. Naar alle waarschijnlijkheid zijn deze dossiers overgenomen door de ambtenaar die belast was met de liquidatie van de Luchtbeschermingsdienst. Volgens het bestemmingsbeginsel heb ik deze dossiers weer teruggebracht naar het onderhavige archief.
Lijst van afkortingen (3.) : A.G.H. = Archiefdienst Gemeente Heerlen
Andere bronnen over Heerlen rond de Tweede Wereldoorlog (1.4.) : Andere archieven van Heerlense instellingen en organisaties uit de periode rond de Tweede Wereldoorlog, gedeponeerd bij het stadsarchief Heerlen, zijn: - de Luchtbeschermingsdienst der gemeente Heerlen; - de archieven gevormd door C.G.N. Voncken bij zijn aktiviteiten voor de Nederlandsche Vereeniging voor Luchtbescherming (N.V.L.); - de Distributiedienst in de Kring Heerlen; - de Centrale Keuken; - de afdeling Heerlen van Winterhulp Nederland; - het Prijzenbureau voor Onroerende Zaken in het ambtsgebied Heerlen; - de archieven van de 3e Compagnie Bewakingstroepen; - de afdeling Heerlen van de Gemeenschap Oud-Illegale Werkers Nederland; - het Bureau Huisvesting Geallieerde Troepen.
Op basis van de Lijst van voor vernietiging in aanmerking komende stukken in gemeentearchieven en de Handleiding voor selektie en vernietiging van archiefbescheiden van Van Meerendonk heb ik uit dit archief vernietigd. Vernietigd zijn onder meer dubbelen, circulaires van de overheid houdende algemene richtlijnen, declaraties en correspondentie betreffende declaraties, facturen en correspondentie betreffende facturen, kasstukken, personeelsdossiers en loonstaten. De personeelsdossiers zijn vernietigd, omdat de gegevens uit deze dossiers ook vermeld zijn op de personeelsbladen (inv. nr. 73-77). De loonstaten zijn vernietigd, omdat deze gegevens ook vermeld zijn in de loonregisters (inv. nr. 84-89).
In het archief zijn nog sporen te vinden van het 'archief' dat gevormd is naar aanleiding van de gemeenschappelijke regelingen uit 1939 en 1945. De kringgemeenten moesten o.a. hun rapporten over bominslagen e.d. via de kerngemeente Heerlen sturen naar de Rijksinspectie. Het is aannemelijk dat er een archief gevormd is, want in het archief van de Luchtbeschermingsdienst heb ik twee dossiers gevonden, te weten een dossier nr. 14 Ubach over Worms en een dossier nr. 15 Vaals, met daarin afschriften van rapporten over bominslagen e.d. Naar alle waarschijnlijkheid werd er dus van iedere deelnemende gemeente een dossier bijgehouden. Dit is echter zo weinig dat ik geen afzonderlijk archief van de gemeenschappelijke regeling heb onderscheiden. De genoemde dossiers zijn aan de desbetreffende gemeenten overgedragen.
L.K.P. = Landelijke Knokploegen
K.P. = Knokploeg
C.D.K. = Centraal Distributiekantoor
S.S. = Schutzstaffel
A.Gs.H. = Archief Gemeentesecretarie Heerlen 1919-1981
Bij de overbrenging van het archief is bepaald dat alle stukken betreffende personeelsaangelegenheden, met name de inventarisnummers 73-77, eerst 75 jaar na datum van het stuk openbaar zijn.
Ojen, G.J. van. De Binnenlandse Strijdkrachten. 's-Gravenhage, 1972.
S.D. = Sicherheitsdienst
L.B.D. = Luchtbeschermingsdienst
Ridder, P.H.A. de. Organisatie, verduistering, alarmeering. Alphen a.d. Rijn, 1934.
Grinten, W.C.L. van der. De huurbesluiten. Haarlem, 1941.
Voorzieningen tot leniging van door den oorlogstoestand ontstane noden. Leidraad ter oriënteering van de organen, welke bij de hulpverlening zijn ingeschakeld. 's-Gravenhage, 1941.
Peeters, H. Geneeskundige hulp bij gasaanvallen. Amsterdam, 1939.
Niet alle archieven van Heerlense afdelingen of onderdelen van organisaties uit de oorlogsjaren zijn bewaard gebleven. Zo ontbreken de archieven van de N.S.B., N.S.D.A.P., Duitse Politie, O.D., Repatriëring, N.V.D. e.d. Het is niet bekend waar deze archieven zijn gebleven.
Hoogeveen, A.P.J. Het aantoonen van oorlogsgassen. 's-Gravenhage, 1938.
Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden. 's-Gravenhage, 1936-1951.
Trienekens, G.M.T. Tussen ons volk en de honger. De voedselvoorziening 1940-1945. Utrecht, 1985.
Een aantal in het archief aangetroffen stempels zijn opgenomen in de collectie Tweede Wereldoorlog van het Thermenmuseum.
N.S.D.A.P. = National-Sozialistische Deutsche Arbeiterpartei
K.B. = Koninklijk Besluit
B.N.S. = Bevelhebber der Nederlandse Strijdkrachten
N.V.D. = Nederlandsche Volksdienst
Thomson, A.A.J.J., en H. Peeters. Het gevaar uit de lucht. Amsterdam, 1939.
In 1974 heeft R. Braad een plaatsingslijst gemaakt, met een aanvulling in 1977.
G.O.I.W.N. = Gemeenschap Oud-Illegale Werkers Nederland
N.V.L. = Nederlandsche Vereeniging voor Luchtbescherming
Door de Archiefdienst zijn gedurende de Tweede Wereldoorlog de meeste van de in Heerlen geafficheerde bekendmakingen en propagandaplaten verzameld. De omschrijvingen hiervan zijn uit het bestaande kaartsysteem van de topografische atlas verzameld en overgenomen in de bijlage bij deze verzamelinventaris om de verwijzing naar de bij de Archiefdienst aanwezige bronnen voor de geschiedenis van Heerlen in en om de oorlog zo compleet mogelijk te maken.
N.I.C.A. = Nederlandsche Inkoop Centrale van Akkerbouwprodukten
Kersten, Albert. Oorlog op klompen. De Binnenlandse Strijdkrachten in het Zuiden. In: Halve vrijheid (Bericht van de Tweede Wereldoorlog dl. 86). Amsterdam, 1971 2403-2408.
V.N.G. = Vereeniging van Nederlandsche Gemeenten
N.S.B. = Nationaal-Socialistische Beweging
Verantwoording van de inventarisatie (1.3.) : Zoals gezegd was de oude orde niet meer te herkennen. Het was onmogelijk om de dossiers, volgens de eerder genoemde lijst, weer te herstellen. Daarom heb ik het archief opnieuw geordend, op een manier die mij het beste leek. Ik heb de dossiers zaaksgewijs geordend.
Programma van de tentoonstelling georganiseerd door de luchtbeschermingsdienst en de afd. "Heerlen" van de Nederlandsche Vereeniging voor Luchtbescherming. Heerlen, 1941.
N.S.V. = National-Sozialistische Volkswohlfahrt
Blijf tweewekelijks op de hoogte
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media