Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud

Gemeente Purmerend, (1920) 1930 - 1974 (1983)

Aantekeningen In het archief van de Gemeente Purmerend - Gemeentelijke Dienst - Sociaal Centrum, 1962-1974 (nr. 1650) zijn de volgende stukken aangetroffen over de Raadscommissie College voor verlening van Bijstand. Ofschoon deze stukken in het archief behoren van de Gemeente Purmerend 1930-1974 is besloten ze in dit archief te laten. 4. Verordening regelende de samenstelling en de uitoefening van de bevoegdheden van het College voor de verlening van Bijstand, met wijziging en bijlage, 1964-1967. 5. Stukken betreffende de benoeming van leden van het College voor de verlening Bijstand, 1964-1967. 6-7. Notulen van vergaderingen van de Raadscommissie van het College voor de verlening van bijstand, 1965-1974. 6. 1965-1970 openbaar in 2050 7. 1971-1974 openbaar in 2054
Overzicht van Burgemeesters en Wethouders uit de periode Burgemeesters H. Cramwinckel P. Kikkert Mr.R. Kooiman Drs. J.A.C. van Burg Wethouders C.G.M. van Baar J. Steert C. Koning Mevr. J.S. Schrieken-de Wit H. v.d. Berg C.G.M. van Baar A. Vlaar B. Bobber D. Kooiman Mr.J. Lieuwen Th.L.M. Landsdaal C. Koning Mevr. G.E. Steert-Brouwer H. Verburgt C. Beukenkamp Th.L.M. Landsdaal K.C. Bakker K.G. Gerritsen J.H.G. Nijenhuis H. Bakker P. Beuse
De geschiedkundige beschrijving over de gemeente in de periode Hoe oud Purmerend is en hoe het is ontstaan, daar lopen de meningen over uiteen. Een feit is wel dat Purmerend rond 1340 voor het eerst in de grafelijkheidsrekeningen wordt genoemd. Over het feit hoe Purmerend aan zijn naam komt, doen verschillende versies de ronde. De meest aannemelijke is, dat Purmerend zijn oorsprong dankt aan het te niet gaan van het eenmaal zo belangrijke dorp Purmer. Purmerend staat bekend om zijn markt die reeds eeuwenlang wordt gehouden op een vaste dag in de week. Jan van Egmond schonk in 1484 het privilege aan de stad Purmerend voor het houden van twee jaarmarkten en een weekmarkt. Vanaf die tijd mochten vreemde kooplieden "buitenpoorters" in de stad hun vee of andere koopwaar aanbieden. Dit betekende in feite de centrumfunctie, welke Purmerend tot vandaag de dag voor de regio vervult. De veemarkt is tot op de dag van vandaag dé grote trekpleister van Purmerend. Het vee wordt in de buitenlucht op het marktplein opgesteld waar ook de handel plaatsvindt. Begin twintigste eeuw had Purmerend de functie van een agrarisch centrum. Door de komst van spoor- en tramwegen werd de stad opgenomen in het moderne vervoer en verkeer. Door deze mogelijkheden kreeg ook de industrialisering een kans en begon de stad te groeien. De economische crisis van de jaren dertig bleek zeer noodlottig voor de jonge Purmerender industrie. De moeilijkheden op het gebied van de land- en tuinbouw deden hun invloed op het marktwezen ten zeerste voelen. Ondanks de sombere economische situatie, zag men toch kans in de jaren dertig een tehuis voor ouden van dagen "De Rusthoeve" te bouwen in opdracht van de Vereniging van Hervormde Diaconieën (1934-1936), en besloot de gemeente tot nieuwbouw van het Stadsziekenhuis, dat door geldgebrek pas in 1940 officieel werd geopend. In de meidagen van 1940 ging het oorlogsgeweld aan Purmerend voorbij. In het begin van de oorlog lieten de Duitsers zich zelden in Purmerend zien. Met de handel ging het in deze streek niet slecht. Boter en kaas, waarvan de overvloed voor de oorlog zo groot was dat men er geen raad mee wist, werden nu grif verkocht, ook naar vee kwam grote vraag. De prijzen liepen op en Purmerend floreerde. Op bestuurlijk niveau lieten de Duitsers zich wel gelden. Zo werd het bestuur van de Stadsteekenschool in 1940 ontslagen. De eerste tekenen van actief verzet kwam daardoor mede uit dit bestuur voort. In januari 1944 werd door illegale werkers de Purmerender knokploeg (KP) geformeerd. Een KP uit de Zaanstreek drong het postkantoor van Purmerend binnen en wist F 22.000, - buit te maken. Een van de voormannen werd gearresteerd, maar tijdens zijn transport naar Amsterdam door de KP bevrijd. In juni 1944 doken burgemeester Kikkert en zijn twee wethouders onder. Kikkert werd opgevolgd door de H.A. van Baak. In augustus 1944 werd het plaatselijk distributiekantoor door de KP beroofd en op 30 augustus werden distributiebescheiden tijdens het transport van het station naar het postkantoor uit de postwagen geroofd. Naarmate de oorlog langer duurde, werd de nood steeds groter. Het noorden van Nederland was afgesneden van de kolengebieden in Zuid-Limburg. Hierdoor moest de gasfabriek zijn gas-toevoer staken en het PEN beperkte de levering van stroom tot de drinkwatervoorziening, de polderbemaling en de Duitse Wehrmacht. Het gevolg was dat aan het eind van 1944 en het begin van 1945 een bomenroof in het hele land plaats had en ook in Purmerend. In de kortst mogelijke tijd waren alle bomen in straten en plantsoenen gerooid. Ook schuttingen en tuinhekken gingen eraan. Velen waren voor warm eten aangewezen op de Centrale Keuken omdat men zelf geen brandstof had om te koken. Was er in het begin van de oorlog nog een overvloed aan boter en kaas, nu deed de schaarste zich ook voelen en verdwenen deze artikelen langzaam uit het distributiepakket. Purmerend, gelegen in een weidestreek en dicht bij tuinderijen, zat nog redelijk, men kon vaak nog wat voedsel krijgen bij boeren. Een van de verzetsacties was de liquidatie van burgemeester H.A. van Baak. Het gevolg hiervan was zware represaillemaatregelen van de Duitsers. De oorlogsjaren hadden een beperking van de woningbouw tot stand gebracht, terwijl de bevolking was gegroeid. Purmerend begon in de jaren vijftig de open plekken in de stad vol te bouwen. Een ingrijpende stedebouwkundige ontwikkeling van Purmerend kwam eind jaren zestig. Tot groot ongenoegen van een groot deel van de burgerij moest een deel van de binnenstad worden gesloopt om plaats te maken voor het winkelcentrum Willem Eggert. In 1962 werd besloten het Woningbedrijf als Tak van Dienst in te stellen. Tevens besloot men in de jaren zestig Purmerend te laten uitgroeien tot een gemeente met 40.000 inwoners, enkele jaren later werd tezamen met de Rijksoverheid en Provinciale Overheid besloten tot 100.000 inwoners. Purmerend moest, om dit te bereiken, grond aankopen voor de woningbouw. Uiteindelijk werd het plan afgeblazen en de gemeente zat in de financiële problemen wegens de aankoop van dure grond. Purmerend vond dat zowel het Rijk als de Provincie mede verantwoordelijk waren voor de financiële positie waar de gemeente zich nu in bevond. Het Rijk en de Provincie waren echter een andere mening toegedaan en Purmerend besloot tot een proces tegen beiden. Pas in 1993 kwam het definitief tot een oplossing; zowel het Rijk, de Provincie en de Gemeente moesten 1/3 van de financiële schade betalen.
Gemeente Purmerend, (1920) 1930 - 1974 (1983)
Geschiedkundige beschrijving over het archief Op 1 januari 1930 trad de gemeente toe tot het registratuurbureau van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en werd het registuurstelsel ingevoerd. Het bureau gaf leiding bij de inrichting van de registratuur van de secretarie-administratie, bevorderde een goede gang van zaken bij de toepassing daarvan, hield geregeld controle en gaf desgevraagd de nodige voorlichting. Het secretarie-archief van de gemeente Purmerend is gescheiden aangetroffen van het secretarie-archief van de Takken van Dienst en van de Gedeponeerde archieven. Dit gold echter niet voor het archief van de dienst voor het Marktwezen, omdat dit zich nog bij de marktmeester bevond. Vóór 1975 heeft men de vernietiging niet systematisch ter hand genomen. Na onderzoek is gebleken dat veel bescheiden (on)opzettelijk zijn vernietigd, aangezien de stukken/archieven niet volledig zijn. Alleen de marktmeester had een redelijk compleet archief in zijn bezit. De huidige organisatie kent een gedeconcentreerd beheer van het archief. Vóór 1975 was het beheer gecentraliseerd. De gemeente was in die tijd vrij klein en had geen omvangrijk archief. Zoals gebruikelijk bij andere gemeenten heeft men in Purmerend verzuimd het archief in te delen in de zogenaamde 10 jaren blokken. Een en ander heeft de structuur van het archief geen goed gedaan. Pas in 1974, bij de invoering van een nieuwe organisatiemodel binnen de gemeente, heeft men het archiefgedeelte 1930-1974 afgesloten.
Verantwoording van de inventaris Het door mij te inventariseren archief besloeg de periode 1930-1974. De omvang van het archief was, inclusief de stukken over diensten en bedrijven, ongeveer 200 meter. Het jaar 1974 is gekozen als splitsing voor het archief wegens de invoering van het directoratenmodel bij de gemeente, voorheen had Purmerend een secretarie-archief. Vanaf 1974/1975 bestaat de gemeentelijke organisatie uit 5 directies, te weten: - Bestuurzaken (BZ); - Welzijnswerk (WZW); - Gemeentewerken (GW); - Personeel Organisatie Informatie en Automatisering (POIA); - Financiële en Economische Zaken (FEZ). Het splitsen leverde soms problemen op, aangezien correspondentie die voor 1974 was ontstaan na 1974 doorliep. Ik heb getracht de stukken te splitsen op de jaren waarin de meest concrete correspondentie is ontstaan en de jaren waarin de diverse beslissingen zijn genomen. In verband met het voorgaande is het mogelijk dat correspondentie in het geïnventariseerde archief wordt aangetroffen van voor 1930 en van na 1974. Tevens zijn stukken van voor 1930 overgebracht naar de archiefbewaarplaats van het Streekarchief Waterland. Tijdens de inventarisatiewerkzaamheden werd 119, 5 meter archief voor vernietiging afgezonderd. Het uiteindelijk geinventariseerde archief beslaat 80, 5 meter. Tevens werd door mij de materiële verzorging ter hand genomen, nieuwe omslagen gemaakt en de archiefdozen vervangen. Het archief lag verspreid over twee kluizen, een in het stadskantoor aan het Waterlandplein en een in de Slenkstraat (openbare werken). Tijdens de inventarisatie heb ik zoveel mogelijk rubrieken gevormd en daar binnen de chronologische volgorde gehandhaafd. Bij de indeling van de inventaris is er afgeweken van de code-indeling van de VNG. Dit is gebeurd aangezien de indeling van de VNG niet altijd even logisch is. De toestand waarin het archief werd aangetroffen, was zeer wanordelijk. Reeds bij globale ordening bleek dat er veel belangrijke beleidsstukken ontbraken. Het samenstellen van de dossiers is, vooral na 1960, op zeer inadequate wijze gebeurd en niet volgens de daarvoor geldende regels. Globaal kun je stellen dat er weinig dossiers geheel volledig zijn. Ook zijn er veel stukken waarvan je mag veronderstellen dat die in het archief hadden moeten zitten, maar helaas zijn ze niet aangetroffen zoals de oprichting van het Purmerends museum en de vervaardiging en plaatsing van het oorlogsmonument aan de Jaagweg. Veel beleidsstukken zijn ongetekend aangetroffen, door middel van steekproeven is gebleken dat verordeningen, regelingen e.d. toch zijn aangenomen door de gemeenteraad, vandaar dat deze stukken toch bewaard zijn gebleven. Alle stukken zijn opnieuw geordend en er zijn nieuwe dossiers gevormd. De, naar mijn idee, voornaamste wetenswaardigheden op het gebied van inhoudelijke informatie over de stukken als hiaten worden hieronder vermeld: De Gemeenteraad en het College van Burgemeester en Wethouders Raadsstukken: Ofschoon deze stukken niet bewaard hoeven te worden, heb ik dit toch gedaan aangezien veel stukken uit dit archief ontbreken. Via deze bescheiden is bepaalde informatie toch nog te achterhalen. Notulen van besloten raadsvergaderingen: Er zijn geen notulen aangetroffen tussen 1930-1935. Tussen 1936-1961 schijnen er, blijkens een mededeling van gemeentesecretaris van der Land geen notulen te zijn gemaakt van besloten raadsvergaderingen. Portefeuillehoudersbesluiten: Het systeem van besluitenlijsten is half april 1973 ingevoerd. Een dergelijke lijst bestaat uit een opsomming van zaken die door een portefeuillehouder (wethouder) is afgehandeld zonder dat deze zaak in het College van burgemeester en wethouders is gekomen. Commissies Veel notulen van diverse (raads) commissies ontbreken. Commissies van bijstand adviseren het College van burgemeester en wethouders en zijn tussen 1930-1974 alleen samengesteld uit leden van de gemeenteraad. In de overige commissies kunnen ook belanghebbenden/belangstellenden zitting hebben. Seniorenconvent bestaat uit raadsleden die voor hun fractie het langst lid van de gemeenteraad zijn geweest. Straatnaamgeving en huisnummering De stukken betreffende straatnaamgeving als huisnummering staan niet allemaal alfabetisch aangezien meerdere straatnamen per besluit zijn vastgesteld. Straten die tot een specifieke buurt behoren, zijn dan terug te vinden onder deze buurtnaam b.v. Rivierenbuurt, Staatsliedenbuurt, Bloemenbuurt. Aankopen, verkopen, ruilingen en onteigeningen Bij veel aankopen en verkopen ontbreekt de akte van overdracht, vandaar dat de concept-akte is bewaard. Verder zijn er verkopen aangetroffen waarbij in eerste instantie een voorlopig koopcontract met een bouwfirma werd afgesloten, maar voordat de definitieve akte werd getransporteerd, waren de woningen reeds doorverkocht aan individuele kopers. Deze akten bevinden zich dan in één dossier. Ook zijn er dergelijke dossiers waarbij de woningen wel zijn doorverkocht aan particulieren maar waarbij geen akten zijn aangetroffen. Deze stukken staan dan op naam van de bouwonderneming. De aankopen, verkopen, ruilingen en onteigeningen zijn d.m.v. een bijlage toegankelijk op achternaam, naam van een stichting of firma. Begrotingen Begroting 1939 is niet aangetroffen. Algemene correspondentie en memorie van toelichting inzake begrotingen t/m 1947 bevinden zich in aparte dossiers, na deze tijd ontbreekt bijna geheel de algemene correspondentie. Vanaf 1948 zit de memorie van toelichting bij de begroting Grootboeken en secretarieboeken Daar waar de grootboeken ontbreken, zijn de secretarieboeken bewaard. Hulpmiddelen voor de dienst zijn niet aangetroffen. Personeel Ambtenarenreglement: In 1970 is er een nieuwe ambtenarenreglement vastgesteld met in de loop van de jaren de nodige wijzigingen. Besloten is dit reglement met de wijzigingen bijeen te houden en op te nemen in het archiefblok 1975-1989. Bij de invoering van een nieuw Algemeen Ambtenarenreglement (AAR) in 1953 wordt het Werkliedenreglement opgeheven en komt dan onder het AAR te vallen. Notulen van vergaderingen van de medezeggenschapscommissies bevatten grote hiaten. Personeelsdossiers: De zogenaamde persoonsdossiers zijn ondergebracht in een aparte serie en zijn nummeriek gerangschikt tot 1989. Het betreft hier ongeveer 50 meter archief dat nog moet worden geschoond. In verband met de toekomstige vernietiging van deze dossiers, heb ik deze serie buiten mijn inventaris gehouden. De stukken inzake de personeelsaangelegenheden voor onderwijs zijn beschreven bij de rubriek Onderwijs (m. Onderwijzend personeel). Bevolking Bevolkingsregisters met klappers tot 1939 zijn reeds overgebracht naar het Streekarchief. Bouwrijpmaken van terreinen Een groot deel van de financiering is niet aangetroffen, een deel is terug te vinden via begrotingen en suppletoire begrotingen. Tevens is er een aantal dossiers waarvan de stukken niet volledig zijn. Structuur-, bestemmings- en uitbreidingsplannen Bestemmingsplannen die te maken hebben met het plan om Purmerend te laten uitgroeien tot een gemeente met 100.000 inwoners, zijn overgezet naar de archiefperiode 1975-1989, aangezien deze plannen enorme financiële consequenties voor Purmerend hebben gehad, en de gevolgen tot in de jaren negentig voelbaar waren. Ook de plannen die tot ver in de jaren zeventig en tachtig doorlopen, zijn naar het archiefblok 1975-1989 overgezet. Aanleg van wegen Over dit onderwerp is weinig aangetroffen. Via bestemmingsplannen en stukken betreffende het bouwrijpmaken kan de loop van de wegen worden achterhaald. Volkshuisvesting Jaarverslagen van woningbouwverenigingen zijn niet aangetroffen, hetzelfde geldt voor de begrotingen. Economische aangelegenheden Van de notulen van de Industriecommissie zijn slechts de jaren 1954-1956 aangetroffen. Arbeid Er zijn slechts stukken aangetroffen inzake de winkelsluitingsverordening tussen 1933-1935. In latere jaren zou er ook nog correspondentie moeten zijn geweest, maar deze is niet aangetroffen. Maatschappelijke Zorg Ambulancevervoer: De secretarie voor het Gemeenschappelijke Ambulancevervoer voor de regio Waterland is tot 1973 door Purmerend gevoerd, daarna door het ISW/Waterland. Onderwijs Jaarverslagen en Notulen van Commissies en Raden zijn incompleet aangetroffen. De volgende scholen zijn in de loop der jaren samengevoegd danwel opgeheven: - Openbare Lagere School A wordt in 1961 de Willem Eggertschool; - Openbare Lagere School B en D gaan in 1961 samen onder de naam Jan van Egmondschool; - School C wordt opgeheven; - De Willem Eggert- en Jan van Egmondschool gaan in 1962 fuseren onder de naam Willem Eggertschool; - De openbare lagere school de Blauwe Reiger is opgegaan in de Kraanvogel; - De Churchillschool aan de Churchilllaan ondergaat in 1973 een naamswijziging en wordt dan de Lepelaarschool genoemd. Stichting en naamgeving van scholen: Ook hier bestaan grote hiaten, van lang niet alle scholen zijn de gegevens aangetroffen. Schoolartsendienst Voor stukken aangaande deze dienst zie het archief van de diensten en bedrijven. Rooms katholieke VGLO-school: Tot 1956 is deze school alleen toegankelijk voor meisjes, van 1956-1975 is het een gemengde school en in 1975 wordt deze school opgeheven. Stadsteekenschool: Deze school is een avondschool voor nijverheidsonderwijs. Purmerend Museum Over de oprichting van het Purmerends museum zijn geen stukken aangetroffen, er is wel iets gevonden van zijn voorganger, De Oudheidkamer. Monumenten Er is geen correspondentie aangetroffen met de hr. Kuit inzake het vervaardigen van het oorlogsmonument aan de Jaagweg, ook stukken ver het plaatsen van het monument ontbreken. Registers van ingekomen en uitgaande post De registers van ingekomen en uitgaande stukken zijn niet bewaard gebleven. Alfabetiseren Aankopen, verkopen, ruilingen, onteigeningen, hinderwet- en bouwvergunningen zijn in aparte bijlagen opgenomen. Al deze stukken staan alfabetisch op naam of straatnaam en zijn gealfabetiseerd volgens de ABC-regels. Bij elk onderdeel heb ik het object van aan- of verkoop, ruiling, e.d. erbij vermeld om de stukken beter toegankelijk te maken. Takken van Dienst en gedeponeerde Archieven De te inventariseren archieven van Takken van Dienst en Gedeponeerde Archieven zijn door mijn collega Janny Sietses beschreven in het kader van de opleiding VVA. De ordening van het secretarie-archief van de gemeente Purmerend was zodanig opgebouwd dat stukken betreffende de Takken van Dienst van het secretarie-archief als apart deel zijn gearchiveerd. Daarbij bleek ook dat een aantal stukken die op Takken van Dienst was gezet, in het secretarie-archief van de gemeente Purmerend had moeten zitten. Desondanks is besloten om de structuur van de secretarie-archieven van Takken van Dienst te handhaven. De archieven van de secretarie-archieven van de Takken van Dienst zijn evenals het secretarie-archief van de gemeente Purmerend incompleet. Het archief van de dienst voor het Marktwezen is een gecombineerd archief van de dienst met een gedeelte gedeponeerd archief, ofschoon Marktwezen pas sinds 1947 is aangewezen als Tak van Dienst, is bewust gekozen om de bescheiden bij elkaar te houden vanwege de overzichtelijkheid. Hetzelfde geldt voor het Gast- en Proveniershuis, want dit is nooit als Tak van Dienst aangewezen, pas in 1965 is Rusthuis Avondzon als Tak van Dienst aangewezen. Zowel de stukken van het Marktwezen als Gast- en Proveniershuis zijn als apart archiefdeel, als ware het een Tak van Dienst, gearchiveerd. De notulen van de vergaderingen van de vaste commissies van Bijstand voor het Marktwezen, Gas- en Electriciteitsbedrijf en Rusthuis Avondzon bevinden zich in het secretarie-archief, omdat het raadscommissies zijn. Een aantal Takken van Dienst heeft meerdere benamingen vanwege diverse naamswijzingen. In een N.B. is dit onder de titel van de archieven aangegeven. Stukken van de Purmerender Muziekschool en de Schoolartsendienst zijn eind jaren 70 ondergebracht bij het ISW (Intergemeentelijk Samenwerkingsorgaan Waterland) daarom is besloten alle correspondentie van voor de overgang naar het ISW op te nemen in deze inventaris. Opvragen van stukken Achter elke omschrijving staat een inventarisnummer, met behulp van dit nummer zijn de stukken op te vragen/terug te zoeken. Dankwoord Bij deze wil ik alle collega's bedanken maar met name Mevr. J. Sietses die de inventarisatie van de Takken van Dienst en Gedeponeerde Archieven voor haar rekening heeft genomen en de Hr. K. Soenarjo die geholpen heeft bij het inventarisren van de Bouwvergunningen. Oktober 1995, Jacinta Kramer.
Datum
1 januari 1930 - 1 januari 1974
Type
  • Archief
Collectie
  • Archieven Waterlands archief
Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media