Back to top

Iedere foto en ieder archiefstuk, kunstwerk of object heeft een eigen verhaal. Soms is het verhaal groot, soms klein. De gemene deler is dat iedere bron een eigen geschiedenis kent. In deze rubriek wordt zo’n bijzondere bron uit WO2-zoekmachine Oorlogsbronnen.nl uitgelicht. In deze aflevering: Nijmegen op Koninginnedag in 1941. 

Op de uitgelichte oorlogsbron, uit de collectie van het Regionaal Archief Nijmegen, is te zien hoe de politie op 31 augustus 1941 de Molenstraat in Nijmegen ontruimt. Die dag viert koningin Wilhelmina haar 61ste verjaardag, de tweede Koninginnedag na de bezetting. Uit angst voor demonstraties en rellen ontruimt de politie de straat in het centrum van Nijmegen.

Op 31 augustus 1941 viert Koningin Wilhelmina haar 61e verjaardag. De NSB had deze dag aangegrepen tot het voeren van actie tegen het Koningshuis. Uit angst voor rellen probeerde de politie de Molenstraat tevergeefs te ontruimen

Koningsgezindheid als verzet

Tijdens de oorlog probeert de bezetter de zichtbaarheid van het koningshuis in het openbare leven zoveel mogelijk weg te nemen. De titel ‘koninklijk’ verdwijnt uit namen van overheidsinstellingen en leden van het koninklijk huis mogen niet meer in de pers genoemd worden. Onder de Nederlandse bevolking groeit het betuigen van steun aan het koningshuis juist uit tot een verzetsdaad. Mensen verzinnen allerlei creatieve manieren om hun koningsgezindheid te tonen, zoals het dragen van lucifers - met het oranje kopje boven- in de knoop van een kledingstuk of het dragen van rood-wit-blauwe speldjes. Bepaalde woorden of letters worden verzetssymbolen, zoals de letter ‘W’ van ‘Wilhelmina’ en de afkorting ‘ozo’, voor ‘Oranje zal overwinnen’.

Verboden oranjekoorts

Op 31 augustus 1941 probeert men in Nederland de verjaardag van koningin Wilhelmina te vieren door, hoewel dit verboden is, oranje kleding en accessoires te dragen of door stiekem oranje decoraties op te hangen. De NSB ziet op 31 augustus juist een nieuwe mogelijkheid om te protesteren tegen het koningshuis. Uit angst voor rellen en demonstraties neemt de bezetter voorzorgsmaatregelen. In alle steden patrouilleert extra politie - ook in Nijmegen. Die dag arresteert de politie door het hele land burgers die illegale versieringen of rood-wit-blauwe vlaggen opgehangen hebben. Niet alle uitingen van verzet zijn echter tegen te houden. In de nacht van 30 op 31 augustus droppen geallieerde vliegtuigen tienduizenden oranjegekleurde pakjes sigaretten uit de lucht met daarop de letters ‘W’ en ‘V’ (voor ‘Victorie’) en teksten als ‘Nederland zal herrijzen!’ en ‘Oranje zal overwinnen!’.

Koninginnedag in Londen

Terwijl in Nederland een onrustige Koninginnedag voorbijgaat, viert de koningin haar verjaardag in Londen, waar de Nederlandse regering en de koninklijke familie zich op dat moment bevinden. Op de website van de VPRO, kunt u journaalopnamen van Koninginnedag in 1941 in Londen bekijken. Op de opnamen is onder meer te zien en te horen hoe Prins Bernhard in een toespraak de hoop uitspreekt de volgende Koninginnedag te kunnen vieren in een ‘vrij Nederland, getooid met een overvloed aan oranje vlaggen en beschenen door een oranje zon’.

Meer bronnen over Koninginnedag tijdens de oorlog kunt u vinden via de collectieportal van Oorlogsbronnen.nl. Zoek op ‘Koninginnedag’.