Back to top

Nieuw in de collectie-portal Oorlogsbronnen.nl: ruim 2100 foto's, objecten en archiefstukken over de Molukken, het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL), de Koninklijke Marine en de Republik Maluku Selatan (RMS) uit de collectie van het Moluks Historisch Museum.

Wie in de collectie van Stichting Moluks Historisch Museum op zoek gaat naar bronnen over de Tweede Wereldoorlog ziet al snel dat het aantal items dat gedateerd is binnen de jaren 1940-1945, beperkt is. Het zwaartepunt ligt juist bij de periode daarna: de tijd waarin jonge Molukkers in dienst traden van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en aan de kant van Nederland vochten tegen de Indonesische nationalisten.

 
Kaderschool te Cimahi, 1949 (MHM/coll. F. Tetelepta)

De collectie van het Moluks Historisch Museum is nauw verbonden met de geschiedenis van de Molukse bevolkingsgroep in Nederland. Opgebouwd uit schenkingen van particulieren, weerspiegelen de collecties de politieke gezindte (pro-RMS), religie (overwegend christelijk) en ervaringen van deze groep. Ook beschikt het Moluks Historisch Museum o.a. over foto-albums van Nederlandse dominees als ds. I.H. Enklaar en schoolhoofden/onderwijzers zoals P. de Haan en F.G. Boenink.

Nieuwe lidmaten van de Molukse Protestantse Kerk, Ambon, 1940 (MHM/coll. I.H. Enklaar
Moluks Historisch Museum (1930-01-01, 1940-01-01)
Groep onderwijzers (1930-01-01, 1940-01-01)
Vervaardiger, datum
1930-01-01, 1940-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • onderwijs
  • groepsfoto's
beschrijving
Groep onderwijzers. Staand vierde van rechts, dhr. G.J. Boenink.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/7321
Moluks Historisch Museum (1941-01-01, 1937-01-01)
Dominee Enklaar (1941-01-01, 1937-01-01)
Vervaardiger, datum
1941-01-01, 1937-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • dominees
  • portretten
beschrijving
Dominee Enklaar.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/6882
Op een grasveld tussen school en huis van de fam. Haan (1949-01-01)
Vervaardiger, datum
1949-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • scholen
  • gebouwen
beschrijving
Op een grasveld tussen school en huis van de fam. Haan zitten: misschien Mimi Feilzer, Martha Haan, Pier Haan, Piet Haan, zoontje Peter, Anneke Haan-Lodewijks. Het gebouw op de achtergrond is de school (Eerste Christelijke Hollands-Inlandse School).
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/10270

Met de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië in 1949 was voor Molukkers de oorlog nog niet afgelopen. Op Ambon werd op 25 april 1950 de zelfstandige Republiek der Zuid-Molukken (RMS) uitgeroepen, die eind dat jaar door Indonesische troepen werd veroverd.

Zo kwam het dat in 1951 na jaren van oorlog en onzekerheid een groep van ca. 12.500 Molukkers naar Nederland werd overgebracht. Het ging voornamelijk om militairen die hadden gediend in het KNIL, schepelingen van de Koninklijke Marine en hun gezinsleden. Bij aankomst in Nederland werden de KNIL-ers ontslagen uit militaire dienst. Zij kwamen te wonen in barakkenkampen in afwachting van terugkeer naar huis.

Foto’s en objecten van het KNIL zijn meestal afkomstig van Molukse militairen zelf. Het zijn veelal (groeps)portretten en familiefoto’s die laten zien hoe de Molukse gezinnen leefden in de kazernes.

KNIL-echtgenotes met hun kinderen in een tangsi te Malang (Java), ca. 1950 (MHM/coll. J.B. Keiluhu)
KNIL-militairen bij Fort Nieuw Victoria, Ambon, ca. 1910-1930 (MHM/coll. Pasanea-Platenkamp)

Onder het trefwoord ‘KNIL’ is ook een serie te vinden die geschonken is door de familie Pasanea-Platenkamp. A.F. (Paul) Pasanea was na WOII werkzaam als officier van de legervoorlichtingsdienst van het KNIL. Ze tonen een positief beeld van het werk van het KNIL: trainingen, voorlichtingsbijeenkomsten en hulp aan de bevolking. Daartoe behoren ook enkele foto’s van KNIL-militairen in warme winteruniformen.

A.F. Pasanea, ca. 1946 (MHM/coll. Pasanea-Platenkamp)
KNIL-militairen in winteruniform, in een opleidingskamp in Nederland, 1946-1947 (MHM/coll. Pasanea-Platenkamp)
Hulp aan de bevolking, Blora (Java), 1946-1949 (MHM/coll. Pasanea-Platenkamp)

Later werd Paul Pasanea minister van Voorlichting van de RMS-regering in ballingschap. Bij de oprichting van het Moluks Historisch Museum schonken nog meer RMS-leiders van het eerste uur hun persoonlijke archieven aan het Moluks Historisch Museum. Ook Nederlanders, zowel particulieren als organisaties, die de Molukkers steunden in hun strijd tegen het ontslag uit militaire dienst en voor onafhankelijkheid. Bekende namen zijn: J.A. Manusama, J.P. Nikijuluw, P.W. Lokollo, advocaat K. van Rijckevorsel, E. Hazelhoff-Roelfzema (Soldaat van Oranje èn Soldaat van Ambon), ds. S. Metiarij, F.A. Aponno, F. Tetelepta en Stichting Door de Eeuwen Trouw.

Ga direct naar de oorlogsbronnen

Moluks Historisch Museum (1951-01-01, 1949-01-01)
KNIL-echtgenoten met hun kinderen (1951-01-01, 1949-01-01)
Vervaardiger, datum
1951-01-01, 1949-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • tangsi's
  • familiefoto's
  • KNIL
beschrijving
KNIL-echtgenoten met hun kinderen. Op de achtergrond de kazernegebouwen.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/18207
Moluks Historisch Museum (1946-01-01, 1947-01-01)
Indonesische en Molukse KNIL-militairen in Nederland (1946-01-01, 1947-01-01)
Vervaardiger, datum
1946-01-01, 1947-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • KNIL
  • groepsfoto's
beschrijving
Indonesische, Indische en Molukse KNIL-militairen in Nederland vanwege hun opleiding. Ze poseren met majoor Beets en Kapitein Van der Tuuken en een kok in hun opleidingskamp. Staand 3e van rechts onderluit. Kaihatu. D.J. Kaihatu was ingedeeld bij het Indisch Instructie Bataljon te Kijkduin van 14 sep. 1946 tot 15 oktober 1946 en van 12 jan. 1947 t/m 31 maart 1947. Op 26 maart 1947 werd hij benoemd tot onderluitenant voor speciale diensten. Op 1 april 1947 is hij overgegaan bij de Staf IVe Infanterie Brigade te Leersum als contactman. Per 2 juni 1947 overgegaan bij het Indisch Instructie Bataljon te Kijkduin. Per 22 juli 1947 overgegaan bij het KNIL-ontvangstcentrum te Woudschoten-Austerlitz. Op 25 juli 1947 teruggekeerd naar Indië.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/11996
Moluks Historisch Museum (1903-01-01, 1940-01-01)
Poort van fort Nieuw Victoria met 3 militairen (1903-01-01, 1940-01-01)
Vervaardiger, datum
1903-01-01, 1940-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • fortificaties
  • poorten
beschrijving
Poort van fort Nieuw Victoria met 3 militairen in vooroorlogs KNIL-uniform. Op de ingemetselde steen staat: 1901-1903 herbouwd kampement.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/15508
Moluks Historisch Museum (1945-01-01, 1950-01-01)
Paul Pasanea in uniform (1945-01-01, 1950-01-01)
Vervaardiger, datum
1945-01-01, 1950-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • KNIL
  • portretten
beschrijving
Paul Pasanea in uniform.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/7199
Moluks Historisch Museum (1946-01-01, 1950-01-01)
Hulp aan de bevolking (1946-01-01, 1950-01-01)
Vervaardiger, datum
1946-01-01, 1950-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
NICA
beschrijving
Hulp aan de bevolking. Sgt. Sourbag richt zich via de geluidsinstallatie tot de bevolking van Blora om haar te informeren over de kledinguitreiking en de openingstijden van de polikliniek. De eerstvolgende dag meldden zich 138 patiënten, die dringend hulp behoefden.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/14533
Moluks Historisch Museum (1949-01-01)
Militairen van de Kaderschool te Tjimahi (1949-01-01)
Vervaardiger, datum
1949-01-01
Collectie
Moluks Historisch Museum
trefwoorden
  • tangsi's
  • KNIL
  • opleidingen
  • groepsfoto's
beschrijving
Militairen van de Kaderschool te Tjimahi. Op het bord staat o.a.: Tjimahi 11-2-1949 en 27-6-1949.
http://93.191.128.243/MHM/Details/collect/10250