Back to top

Om 8 uur ‘s ochtends op 5 mei 1945 capituleerde het Duitse leger en is Nederland vrij. De bevrijding begint al op 12 september 1944 in Limburg. Twee dagen later wordt Maastricht, als eerste Nederlandse stad, bevrijd. Schiermonnikoog wordt als laatste bevrijd, hier vertrekken de Duitse troepen pas op 11 juni 1945. Eén ding is overal hetzelfde: de geallieerde bevrijders worden enthousiast binnengehaald en daarna wordt er uitgebreid gefeest.

Op weg naar Berlijn

Zeker in 1944 ligt de focus van de geallieerden op nazi Duitsland. Hierdoor laat de bevrijding van de rest van Nederland op zich wachten. Na de mislukking van Operatie Market Garden moet een groot deel van Nederland nog maanden wachten op de bevrijding. Alleen het gebied onder de grote rivieren wordt tijdens de herfst van 1944 bevrijd. Pas in de lente van 1945 begint een nieuw geallieerd offensief om de rest van Nederland te bevrijden. 

De geallieerde soldaten zijn bezig met het voeren van oorlog, in plaats van het bevrijden van Nederland. Ze trekken vaak snel door kleine plaatsen heen om verder op te rukken. De meeste foto’s van de geallieerde intochten zijn daarom gemaakt in de grote steden.

Canadese bevrijders met kinderen op een jeep in Amsterdam. (Bron Oorlogsbronnen, collectie NIMH)
De bevrijding van Amsterdam op de Amstellaan, nu de Vrijheidslaan. (Bron Oorlogsbronnen, collectie NIOD)
Bevrijding van Breda op 29 oktober 1944. (Bron Oorlogsbronnen, collectie NIOD)
Bevrijding van Eindhoven
Vervaardiger, datum
British Official Photograph/ War Office Photograph
Collectie
Rijksmuseum
trefwoorden
  • Bevrijding van Nederland (1944-1945)
  • Eindhoven
  • 1944 - 1945
  • Ons Vrije Nederland
beschrijving
Eindhovenaren begroeten de Britse troepen na de bevrijding van Eindhoven op 20 september. Overal is de vlag uitgestoken.
http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.422577
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1945)
Bevrijding (1945)
Vervaardiger, datum
1945
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • bevrijding
  • burgerbevolking
beschrijving
Bevrijding
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/b0803da6-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/e1aa5bb6-9a1e-bafd-b2b3-caa041a0147b
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Amerikaan met kinderen in klederdracht
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • amerikaanse strijdkrachten
  • kinderen
  • klederdrachten
beschrijving
Amerikaan met kinderen in klederdracht
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/b078efec-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/c296ba56-eabc-477f-163c-5d961f557319
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (mei 1945)
Bevrijding Amsterdam. (mei 1945)
Vervaardiger, datum
mei 1945
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • bevrijding
  • burgerbevolking
  • voertuigen
  • canadese strijdkrachten
  • intochten
beschrijving
Bevrijding Amsterdam.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/22965fac-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/127ee985-c554-ef4e-0915-d8efd3c32a6e
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1945-05-08)
Intocht Canadezen bij de bevrijding. Leidseplein, mei 1945. (1945-05-08)
Vervaardiger, datum
1945-05-08
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • motorfietsen
  • bevrijding
  • burgerbevolking
  • canadese strijdkrachten
  • intochten
beschrijving
Intocht Canadezen bij de bevrijding. Leidseplein, mei 1945.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/3cff1e1a-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/80d2785d-db07-44ce-4717-d274a7a5aec9
Tweede Wereldoorlog, bevrijding. Een geallieerd militair voertuig is onzichtbaar onder de feestende burgers bij de bevrijding van Hilversum aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, mei 1945. Nederland, Hilversum, mei 1945. (1945-05-05)
Vervaardiger, datum
NA/Anefo/Fotograaf onbekend, 1945-05-05
trefwoorden
  • bevrijding
  • burgerbevolking
  • straatbeelden
beschrijving
Tweede Wereldoorlog, bevrijding. Een geallieerd militair voertuig is onzichtbaar onder de feestende burgers bij de bevrijding van Hilversum aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, mei 1945. Nederland, Hilversum, mei 1945.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/ff2aca34-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/b70c9633-45e6-ea1e-0349-0601b3e06a10

Feest

Na de geallieerde doortocht of intocht wordt de bevrijding op straat gevierd. Deze spontane feesten houden dagenlang aan. In de zomer van 1945 wordt dit nog eens overgedaan, wanneer door heel Nederland speciale bevrijdingsfeesten plaatsvinden. Denk aan kinderspelletjes op straat, defiles, bloemencorso’s en zelfs optochten van praalwagens.

Bevrijdingsfeest in augustus 1945, gemaakt in de Emmastraat in Alkmaar. (Bron Oorlogsbronnen, collectie Regionaal Archief Alkmaar)
Bevrijdingsfeest in augustus 1945, gemaakt in de Emmastraat in Alkmaar. (Bron Oorlogsbronnen, collectie Regionaal Archief Alkmaar)
Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (1945-01-01)
Bevrijdingsfeesten Amsterdam (1945-01-01)
Vervaardiger, datum
1945-01-01
beschrijving
Optochten, dans en feesten op straat in Amsterdam ter viering van de bevrijding. Kinderen dragen oranje jurken, jongens spelen BS-ers en Duitsers. Men ziet de grote vlaggen van de geallieerde mogendheden hangen. Grote spandoeken hangen over de straat, voorstellende de voedseldroppings. Er wordt een spel opgevoerd rond een pop die een Duitser voorstelt. De pop wordt verbrand. Demonstratie van de Army Fire Service
00.01 Voorafgegaan door tamboers trekt feestelijke bevrijdingsoptocht door Noorder Amstelland langs dichte rijen toeschouwers 00.08 Meisje met versierde letters W, J en B, dat gevolgd wordt door meisjes in witte en oranje jurkjes met spandoek waarop: 5 mei. Zij die vrede brachten 00.13 Spandoek over Krusemanstraat waarop: 1940 Nederland herrijst 1945. Onder het doek trekt optocht voort 00.22 Kinderen met kruiwagentje waarop tekst: Wij komen. Dan meisje in kinderwagen waaraan kaart met: Honger Trektouw heeft zich om voorste as gewonden en wordt verwijderd waarna het verder gaat 00.40 Kleuter in Volendammer dracht 00.45 Jongens spelen B.S.'ers en Duitsers. Jongen in tuniek van de SD wordt met handen boven zijn hoofd op de pothelm, "opgebracht" door B.S.'ers 00.55 Kabouters voeren versierde zwaan mee 01.00 Stoet trekt over de brug over de Noorder Amstel waarboven spandoek hangt 01.08 Groep AJC'ers voert volksdansen uit voor duizenden belangstellenden op het Damrak bij de Beurs 01.14 Volksdansers tijdens de uitvoering: heren in witte pantalon met open hemd, meisjes in zomerjurken 01.23 Jeugdige in rood-wit-blauw gestoken toeschouwers 01.26 Talrijke publiek bij de opvoering. Links begeleidende violist 01.30 Oude dame in rolstoel geniet van voorstelling 01.35 Violist 01.40 Meisjes dansen maken rondedans, gaan daarbij de kring binnen en weer uit, waarna heren dit herhalen 01.50 Toeschouwers op de trappen van het Beursgebouw 01.53 Dansgroep begeleidende violist. Jeugdige toeschouwers vooraan op de grond zittend 02.01 Dansers in de slotfase van de kringdans waarbij ieder pirouette maakt, kring in- en uitdanst, opspringt en in de handen klapt 02.13 Jongen met oranje petje ziet het peinzend aan; meisje in feestjurkje en versierde papieren muts zit op de schouder van de vader en heeft uitstekend uitzicht 02.18 Groep beeindigt dans, heren en dames buigen voor elkaar en publiek applaudisseert 02.28 Drie versierde wherry's op de Singelgracht bij het Leidseplein waar toeschouwers in tuin, op terras en voor de ramen van restaurant Lido toekijken 02.58 Dansen op straat in de Kalverstraat waar dansparen in kring rond accordeonspeler dansen 03.10 Met bloemslingers versierde hoge voorgevel. Op de muur van 1e verdieping vlaggen van Amerika, Rusland en Groot-Brittannië. Toeschouwers hangen uit de ramen 03.20 Dansgroep loopt nu in paren in de kring rond, eerst linksom dan rechtsom 03.24 Voorgevel. Cameratilt naar beneden van versiering van de dakrand, ramen en toeschouwers 03.35 Versiering op muur van 1e verdieping met de vlaggen van VS, USSR en Engeland. Op verdieping lager groot bloemenkruis met: Voor hen die vielen 03.46 Dansgroep danst snelle parendans waarna de dansers met over elkaar gevouwen armen kring rond gaan temidden van de vele toeschouwers met de kinderen vooraan 04.05 Getekende gevelaffiche op Ceintuurbaan voorstellende Britse soldaat die Mr. Churchill grote sigaar geeft. Tekst erbij: It's a pre-war one. 04.09 Spandoek voorstellende tank van de Irene-Brigade die Duitse soldaten onder de voet rijdt 04.14 Spandoek voorstellende opgelapte U-Boot die een leeg blik spinazie toegeworpen krijgt door Popeye the Sailorman staande in boot met Amerikaanse vlag en hondje op de voorplecht met kaartje om zijn nek: And I am a Jeep 04.23 Reusachtig spandoek waarop hoorn des overvloeds van Zweden wittebrood over Duitsland en boter over Nederland uitstort. Aan weerszijden de Nederlandse en Zweedse vlag 04.29 Details van de hoorn des overvloeds 04.33 Spandoek met afbeelding van voedseldroppings door bommenwerpers die dozen met suiker, boter, vleesch, vet, tarwe en tabak op Nederland laten regenen 04.50 Spandoek met tekening van kranslegging door Nederlandse vrouw in klederdracht op graf van Franklin Delano Roosevelt 04.55 Spandoek met voorstelling Van Brandenburger Tor in Berlijn als voetbaldoel, waarin hoofd van Hitler door Russische soldaat geschoten wordt. Eronder tekst: Goal] 05.00 Bagpipe band van Schots regiment marcheert over straat gevolgd door tientallen op het trottoir meelopende jongeren 05.58 Met publiek afgeladen brug over de Noorder Amstel bij de Marathonweg 06.02 Canadezen brengen een als Hitler verklede pop over de kade naar een ton en zetten de pop erin 06.10 Verkenners van de NPV als hulpkrachten bij afzetting 06.14 Canadese soldaat brengt pop de Nazigroet maar wordt door gehelmde sergeant tot de orde geroepen die de soldaat, als hij de pop wil molesteren, wegtrekt 06.22 Engelse kapitein in service-dress geeft toelichting door handmicrofoon. Naast hem een brandweercommandant 06.27 Belangstellenden op het aan de vaart grenzend gazon 06.31 Brandende pop; foto's worden genomen terwijl omwonenden toekijken 06.38 Hard rennend komt "Duitse" soldaat met draagbare blustank aanlopen, vult deze met water uit de vaart en rent terug naar de pop, waar Canadese soldaten intussen de Nazigroet brengend rondom de Fuhrer lopen 06.59 Twee hunner pakken in een schermutseling de "Duitser" het blusmateriaal af 07.02 Opschrift op portier van Leyland-legertruck L 5294936 Army Fire Service 07.04 Duitser wordt aan de rand van de kade bijna te water gegooid waarbij zijn helm in de vaart valt 07.10 Legerbrandweerlieden staan lachend rondom de brandende pop 07.16 Soldaat tracht fel brandend op de kade gegooid kruit uit te trappen maar moet wijken voor bijtende rook, waaruit truck van Army Fire Service opdoemt, stopt, de bemanning uit de wagen springt, aanhanger loskoppelt en draait 07.41 Brandweerman probeert met pikhaak omgevallen brandende drum uit vuurzee te halen. Zijn collega tracht met dikke waterstraal vuur te blussen waaruit steeds weer vlammen oplaaien. Tenslotte wordt het brandende stro uit de ton gehaald en op de keien gedoofd 08.06 Honderden toeschouwers op het gazon van tegenoverliggende oever 08.10 Brandweerlieden leggen slangen, bevestigen de nozzles, en stellen zich op op de rand van de kade en wachten op voldoende waterdruk, behalve brandweerman links die al water geeft en door sergeant-majoor gecorrigeerd wordt 08.24 Demonstratie uit 5 spuiten die de waterstralen hoog de lucht injagen 08.35 Brandweerlieden tijdens door sergeant-majoor perfect geleide demonstratie 08.45 Groepje brandweerlieden op de rug gezien met achter hen de voortdurend aanwijzingen gevende onderofficier 08.48 Als een machtige fontein schieten de waterstralen omhoog in de avondlucht 08.54 Het duizendkoppig publiek aan de overzijde applaudisseert bewonderend 09.01 EINDE
http://www.oorloginblik.nl/film/niod/2759414
Bevrijdingsfeesten op het Marktplein. Volksdansen onder leiding van een accordeonorkest (1945-01-01)
Vervaardiger, datum
1945-01-01
Collectie
CODA
trefwoorden
Apeldoorn
beschrijving
Bevrijdingsfeesten op het Marktplein. Volksdansen onder leiding van een accordeonorkest
https://archieven.coda-apeldoorn.nl/detail.php?id=98729
Augustus 1945: bevrijdingsfeesten, waarschijnlijk in de Lyceumstraat. (1945-01-01)
Vervaardiger, datum
Bosman, P.J., 1945-01-01
Collectie
Regionaal Archief Alkmaar
trefwoorden
beschrijving
Augustus 1945: bevrijdingsfeesten, waarschijnlijk in de Lyceumstraat.
https://hdl.handle.net/21.12106/81b7b7b4-c85d-4fd5-8fb0-347e09030cb9
Bevrijdingsfeesten Alkmaar 1945 Augustus 1945: bevrijdingsfeesten. (1945-08-31)
Vervaardiger, datum
P.J. Bosman, 1945-08-31
Collectie
Archief
trefwoorden
  • bevrijding
  • straatbeelden
  • feesten
  • dans
beschrijving
Bevrijdingsfeesten Alkmaar 1945 Augustus 1945: bevrijdingsfeesten.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e6759cbc-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/c00265ab-5d29-3c69-226f-fc32f83b741c
Stadsarchief Amsterdam (1945-06-01)
Bevrijdingsfeest in de Van Ostadestraat (1945-06-01)
Vervaardiger, datum
Onbekend, Anoniem, 1945-06-01
Collectie
Stadsarchief Amsterdam
trefwoorden
beschrijving
Bevrijdingsfeest in de Van Ostadestraat
https://archief.amsterdam/beeldbank/detail/d737599a-3fc8-8f88-d165-f0eea423ac71

Het Drama der Bezetting

Amsterdam pakt het in augustus 1945 groots aan. Dan is het Olympisch Stadion het toneel voor de zogenaamde bevrijdingsspelen, met de titel Het Drama der Bezetting. Witte stroken textiel op het veld vormen de uitlijning van Nederland, waarin de bezetting wordt uitgebeeld. Militairen en verzetsleden staan centraal in dit vroege stadium van herdenken.

Bevrijdingsspelen in het Olympisch Stadion op het Stadionplein in augustus 1945. (Bron Oorlogsbronnen, collectie Stadsarchief Amsterdam)
Bevrijdingsspelen in het Olympisch Stadion op het Stadionplein in augustus 1945. (Bron Oorlogsbronnen, collectie Stadsarchief Amsterdam)
Bevrijdingsspelen in het Olympisch Stadion op het Stadionplein in augustus 1945. (Bron Oorlogsbronnen, collectie Stadsarchief Amsterdam)

Het bevrijde Nijmegen veranderde tijdens Operatie Market Garden in een frontstad, met de bevolking in de vuurlinie. Het Netwerk Oorlogsbronnen licht bronnen uit over deze geschiedenis in het blad Onderzoek Uitgelicht.