Back to top

Meinoud Rost van Tonningen pleegt op 6 juni 1945 zelfmoord in de Strafgevangenis te Scheveningen, ook wel het Oranjehotel genoemd. Tijdens de bezetting worden hier gevangenen opgesloten in opdracht van de Sicherheitsdienst (SD) en Sicherheitspolizei (Sipo). Dit waren politieke gevangenen, verzetsdeelnemers, Haagse Joden, maar ook zwarthandelaren en andere misdadigers. Maar na de bevrijding blijft de gevangenis in gebruik en worden veel hooggeplaatste NSB’ers en andere Nederlanders verdacht van collaboratie hier opgesloten. Ook zitten er Duitsers en medewerkers van de Sicherheitsdienst in het naoorlogse Oranjehotel vast.

Rost van Tonningen is als zoon van een KNIL-generaal en een jonkvrouw geboren in voormalig Nederlands-Indië. Na rechten te hebben gestudeerd in Leiden verblijft hij een groot deel van de jaren twintig en dertig als Volkenbondvertegenwoordiger in Oostenrijk en houdt toezicht op het financiële beleid. In de jaren dertig radicaliseert Rost van Tonningen en trekt steeds meer richting het fascisme en nationaalsocialisme. Zijn bewondering voor het Italië van Mussolini verschuift richting nazi-Duitsland onder Hitler.

Aansluiting bij NSB

Na zijn terugkeer in Nederland sluit Rost van Tonningen zich in 1936 aan bij de NSB. De verkiezingen in het jaar daarop verlopen niet voorspoedig voor de nationaalsocialistische partij. Toch volgt het debuut van de NSB in de kamer en Rost van Tonningen is een van de vier NSB’ers die plaatsneemt in het parlement.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (Eerste helft 1939)
Propaganda Provinciale Staten verkiezingen in Sch[...] (Eerste helft 1939)
Vervaardiger, datum
Maltha, A., Eerste helft 1939
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • vooroorlogse periode
  • verkiezingen
  • propaganda
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nsb
beschrijving
Propaganda Provinciale Staten verkiezingen in Schiedam in 1939. 'Nummer 1 lijst 5. Rost van Tonningen.' Nummer 1 op de lijst voor Zuid-Holland. De foto is genomen voor het Kringhuis, Kring 18, aan de Lange Haven in Schiedam. ( VoVa 14 april 1939) Hoewel de NSB zich tegen het democratische systeem keerde deed Musserts beweging vanaf 1935 aan verkiezingen mee. Bij de verkiezingen voor de provinciale staten dat jaar werd een onverwacht grote overwinning behaald: 8% van de stemmen. Bij de Tweede Kamer verkiezingen in 1937 was de kiezersaanhang alweer gehalveerd. De statenverkiezingen en gemeenteraadsverkiezingen (alleen Amsterdam) van 1939 lieten een verdere terugloop in de kiezersgunst zien. In de verschillende verkiezingscampagnes werd door de volgelingen van Mussert op grote schaal propaganda gemaakt.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/2adc5680-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/df86e8aa-3fcb-1b1e-a07e-e1887cc3f123
Meinoud Marinus Rost van Tonningen (Soerabaja, 19[...]
Collectie
Oorlogsmuseum Overloon
trefwoorden
  • portretten
  • nationaalsocialisme
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nsb
  • collaborateurs
beschrijving
Meinoud Marinus Rost van Tonningen (Soerabaja, 19 februari 1894- Scheveningen, 6 juni 1945) was een Nederlands politicus die als voorman van het Nederlandse nationaal socialisme tijdens de Tweede Wereldoorlog vergaand collaboreerde met de Duitse bezetters. Zijn familie behoorde tot het Nederlands Patriciaat.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/9cfdb7fe-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/05655dd5-c1fd-2e23-33ce-19f6ef8c724f
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (19440 - 1944)
Rost van Tonningen, M.M. (19440 - 1944)
Vervaardiger, datum
19440 - 1944
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • manifestaties
  • redevoeringen
  • collaboratie
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nationaalsocialisme
  • nsb
beschrijving
Rost van Tonningen, M.M.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e0831696-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/b8cb6b15-f9c9-25ea-cdc5-5680df0edd00

Vanwege zijn belangrijke rol binnen de NSB en zijn radicale gedachtegoed beschouwt de Nederlandse regering Rost van Tonningen als een gevaar voor de Nederlandse staat. Hij wordt op 3 mei 1940, dus nog voor de Duitse inval, in preventieve hechtenis genomen. Rost van Tonningen is onderdeel van een groep van 21 prominente gedetineerden, bestaande uit NSB’ers, andere nationaal-socialisten en een aantal communisten. De groep wordt na de Duitse inval naar Zeeuws-Vlaanderen vervoerd. Omdat het Duitse leger steeds verder optrekt worden de mannen via België naar Noord-Frankrijk gebracht. 

Terugkeer

Op 26 mei 1940 wordt Rost van Tonningen, met de andere prominenten, door Duitse troepen ‘bevrijd’ in Duinkerken. Na enkele weken gevangenschap keert hij samen met enkele andere prominente NSB'ers begin juni 1940 triomfantelijk terug in Den Haag. Zijn aanhang heeft genoeg tijd gehad om zich voor te bereid op de terugkomst van Rost van Tonningen. De terugkeer wordt zelfs via de radio bekendgemaakt. Op de Groothertoginnelaan in Den Haag worden de NSB’ers door een menigte onthaalt, met Rost van Tonningen en Henk Feldmeyer, de latere leider van de Nederlandsche SS, in het middelpunt.  

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940-06-02)
Den Haag. Het 2de kamerlid Mr. M.M. Rost van Tonn[...] (1940-06-02)
Vervaardiger, datum
1940-06-02
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • feldmeijer, j.h.
  • interneringskampen
  • nationaalsocialisme
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nsb
  • collaborateurs
  • terugkeer
beschrijving
Den Haag. Het 2de kamerlid Mr. M.M. Rost van Tonningen, is hedenmiddag in zijn woning aan de Groot Hertoginnenlaan te Den Haag teruggekeerd. Zoo als bekend is Mr. Rost van Tonningen bij het uitbreken van den oorlog aangehouden en naar een kamp in Ooltgensplaat overgebracht. Daarna werd de heer Rost van Tonningen met nog 20 anderen vervoerd via Belgie naar Calais, waar zij door de Duitsche troepen werden bevrijd. Mr. M.M. Rost van Tonningen (3de van links), met zijn lotgenooten ( Feldmeijer) op het balcon van zijn woning te Den Haag.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e08abfcc-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/6e4cb2ff-6da4-b6e5-69e5-4fe6e27e614e
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940-06-02)
Rost van Tonningen, M.M. terug uit internering (1940-06-02)
Vervaardiger, datum
1940-06-02
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • interneringskampen
  • nationaalsocialisme
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nsb
  • collaborateurs
  • terugkeer
beschrijving
Rost van Tonningen, M.M. terug uit internering
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e07e4224-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/eeb52ca7-b9e9-c09f-53b1-a68aa8dbd118
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940-06-02)
V.l.n.r. Mr. M.M. Rost van Tonningen, Kröller, A.[...] (1940-06-02)
Vervaardiger, datum
Branse, A, 1940-06-02
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • feldmeijer, j.h.
  • germaanse ss
  • nsb
beschrijving
V.l.n.r. Mr. M.M. Rost van Tonningen, Kröller, A. v.d. Oord, J.H. Feldmeijer na hun terkeer uit internering door de Nederlandse overheid..
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/d1d01b9e-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/7eeb5672-fd24-e810-6dd6-d73f5a88ebb0

Tijdens de bezetting wordt Rost van Tonningen president van de Nederlandsche Bank en secretaris-generaal van het departement Financiën. Deze positie krijgt hij vanwege zijn ervaring in de financiële wereld, maar vooral door zijn pro-Duitse gezindheid. Ook zet hij de Nederlandsche Oost Compagnie (NOC) op, waarmee hij aanhaakt op de Lebensraum gedachte. Met de NOC wilt Rost van Tonningen het door de nazi’s veroverde gebied in Oost-Europa koloniseren. Nederlandse boeren moeten een grote rol hierin spelen. Enkele honderden Nederlanders vertrekken daadwerkelijk maar het wordt geen succes.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1941)
M.M. Rost van Tonningen op bezoek bij Seyss Inqua[...] (1941)
Vervaardiger, datum
1941
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nazi's
  • nationaalsocialisme
  • seyss-inquart, arthur
  • nsb
  • collaborateurs
beschrijving
M.M. Rost van Tonningen op bezoek bij Seyss Inquart. Officiele beediging als president van de Ned. bank.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e0869e92-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/f25f14ca-60ba-f435-0c09-152ac578c889
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1943)
De sleutel voor uw toekomst! Ned. Oost-Compagnie [...] (1943)
Vervaardiger, datum
Opdr: Nederlandsche Oost-Compagnie N.V., 1943
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • arbeidsinzet
  • nederlandsche oost compagnie
beschrijving
De sleutel voor uw toekomst! Ned. Oost-Compagnie N.V. Amaliastraat 1. Den Haag.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/5cd9e9fe-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/4cb50b78-45bd-6f9c-5b46-8b0c55af4830
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (september 1942)
Nederlandsche Oostcompagnie (NOC) reis van functi[...] (september 1942)
Vervaardiger, datum
september 1942
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • reizen
  • oostfront
  • nsb
  • nederlandsche oost compagnie
beschrijving
Nederlandsche Oostcompagnie (NOC) reis van functionarissen door USSR. Oogstfeest Tomakowka ( Nu: Tomakivka). Rost van tonningen krijgt een oogstkrans omgehangen. Op 31 augustus 1942 vertrok een gezelschap hooggeplaatste NSB'ers en Duitsers op excursie naar de Oekraïne en Litouwen. De bedoeling was na te gaan of het aantal vrijwillige arbeidskrachten uit Nederland in 'het Oosten' uitgebreid kon worden. De Nederlandsche delegatie stond onder leiding van de president van de Nederlandsche Oostcampagnie (NOC) mr. M. M. Rost van Tonningen.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/2d893b28-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/367eb6f6-c294-d8e7-f76c-7905276c79c9
Fotoalbum. Landgoed Waka-T. 'De Stahllanz dorsmac[...] (1942-1945)
Vervaardiger, datum
1942-1945
Collectie
Oorlogsmuseum Overloon
trefwoorden
  • landbouw
  • machines
  • nederlandsche oost compagnie
beschrijving
Fotoalbum. Landgoed Waka-T. 'De Stahllanz dorsmachine wordt met een paar man gevoed.'
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/9badc7fe-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/7056f69f-9026-b79c-6a0a-65ec9069d9ef

Aansluiting bij SS

Rost van Tonningen volgt in de zomer van 1944 een officiersopleiding van de Waffen-SS Divisie Landstorm Nederland in Den Bosch. Zijn toetreding tot de SS had nog wat voeten in de aarde, gezien zijn achtergrond als Indische-Nederlander. Na eerdere mislukte pogingen lukt het in 1944 om toe te treden. Na zijn officiersopleiding vertrekt Rost van Tonningen half maart 1945 naar het Betuwe front bij Amerongen.

Maar de geallieerden trekken op en op 8 mei wordt Rost van Tonningen gevangen genomen door de Canadezen. In een kamp bij Elst op de Veluwe wordt hij gevangen gezet tussen de 'gewone' krijgsgevangenen. Op 17 mei wordt hij ontdekt. Rost van Tonningen wordt vervolgens naar het hoofdkwartier van de Canadese Field Security aan de Maliebaan in Utrecht gebracht. Sergeant Vennier spreekt Rost van Tonningen op 19 of 20 mei 1945.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1945-05-22)
Een dag na zijn arrestatie wordt Rost van Tonning[...] (1945-05-22)
Vervaardiger, datum
1945-05-22
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • bevrijding
  • arrestaties
  • verhoren
  • nationaalsocialisme
  • rost van tonningen, meinoud marinus
  • nsb
  • collaborateurs
beschrijving
Een dag na zijn arrestatie wordt Rost van Tonningen ondervraagd door de Canadese veiligheidsdienst. Links: Vannier.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e0889ad0-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/4aad5e2d-bdb0-6f00-2ca0-e1e4c866df14

De dood van Rost van Tonningen

In zijn cel aan de Maliebaan doet Rost van Tonningen op 22 mei een zelfmoordpoging, hij snijdt met een scheermesje zijn polsen en hals door, maar wordt behandeld in het ziekenhuis en overleefd. Na zowel in het hoofdkwartier van de Canadese Field Security als in de Utrechtse strafgevangenis op het Wolvenplein te zijn opgesloten, belandt Rost van Tonningen op 5 juni 1945 in het Oranjehotel in Scheveningen. Hij komt hier waarschijnlijk tegen de avond aan.

De volgende ochtend wordt Rost van Tonningen om 6 uur uit zijn cel gehaald, waarna hij over de reling naar beneden springt en overlijdt in het ziekenhuis. Er wordt geen onderzoek ingesteld. Een beslissing die later heeft geleid tot wilde speculaties over moord. Rost van Tonningen zou door bewakers over de reling zijn geduwd of gegooid, een geruchten dat wordt aangewakkerd door zijn weduwe die beweert dat Rost van Tonningen nooit zelfmoord zou plegen.

Koninklijke Bibliotheek (1945-06-07)
Rost van Tonningen pleegt zelfmoord (1945-06-07)
Telex
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD05:000105717:mpeg21:a0011
Koninklijke Bibliotheek (1945-05-30)
Zelfmoordpoging van Rost van Tonningen (1945-05-30)
De patriot : onafhankelijk nieuwsblad voor Haarlem en omstreken
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMNIOD05:000143543:mpeg21:a0007