Back to top

Op 22 juni 1941 valt nazi Duitsland de Sovjet Unie aan. Het wordt een ongekend harde oorlog, zo’n 3,3 miljoen Sovjet burgers komen om het leven en aan beide zijde komen ruim een miljoen soldaten om het leven. Nederlandse mannen vechten mee aan Duitse zijde. Tussen de 4.000 en 6.000 Nederlanders komen om in Duitse dienst.

Na een enorm snelle opmars in de Sovjet Unie, komt het Duitse leger in de problemen. Moskou wordt op het nippertje zwaar verdedigd en dan treedt de Russische winter in, en komt de opmars tot stilstand. Om het Sovjet leger te verslaan zijn meer troepen nodig en die worden gezocht in bezet gebied. Eerst vooral in de landen die als Arisch worden beschouwd, Nederland, België, Frankrijk en Scandinavië, en later ook daarbuiten.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (Zomer 1941)
Duitse militairen aan het Oostfront. Operatie Barbarossa (Zomer 1941)
Vervaardiger, datum
Zomer 1941
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • wehrmacht
  • oostfront
beschrijving
Duitse militairen aan het Oostfront. Operatie Barbarossa
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/fab228b2-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/5a818a93-c6b3-7fc0-5094-6f37594857a4
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1941-07-29)
Alle Mann fassen an, um den LKW über eine schwierige Wegstelle zu bringen. (1941-07-29)
Vervaardiger, datum
1941-07-29
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • modder
  • duitse strijdkrachten
  • operatie barbarossa
  • transport
beschrijving
Alle Mann fassen an, um den LKW über eine schwierige Wegstelle zu bringen.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/bdd15400-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/da5fc41c-bb37-3745-b737-b40f74f2238c
Staub, Staub und nochmals Staub!!! Hitze, Staub und schlechte Strassen können den planmässigen Vormarsch der dichten, endlosen Kolonnen der deutschen Armee nicht aufhalten. (1941-06-26)
Vervaardiger, datum
1941-06-26
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • oostfront
  • pantservoertuigen
  • operatie barbarossa
beschrijving
Staub, Staub und nochmals Staub!!! Hitze, Staub und schlechte Strassen können den planmässigen Vormarsch der dichten, endlosen Kolonnen der deutschen Armee nicht aufhalten.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/bda87166-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/066d4c95-a4f4-a487-1af4-1092cc8f1102
Kampf im Osten. Zum Schutze gegen die Unmengen von Mücken und Fliegen erhalten die Männer der Waffen SS in den Sumpfgebieten der Sowjetunion Mückennetze. (juni 1941)
Vervaardiger, datum
juni 1941
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • oostfront
  • pantservoertuigen
  • operatie barbarossa
beschrijving
Kampf im Osten. Zum Schutze gegen die Unmengen von Mücken und Fliegen erhalten die Männer der Waffen SS in den Sumpfgebieten der Sowjetunion Mückennetze.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/bdbc0172-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/83080b18-8c71-79f5-f229-73782032fd4a

Nederlandse SS

Terwijl Anton Mussert, leider van de NSB, niet enthousiast is en zijn leden eigenlijk liever in Nederland houdt, wordt hij gedwongen om akkoord te gaan met de oprichting van de Nederlandse SS. Zij moeten vrijwilligers werven voor de Waffen SS en het troepen tekort oplossen. Er melden zich veel nationaalsocialistische aanhangers, een ander deel meldt zich vooral uit een zucht voor avontuur of geldgebrek.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (Hangtijd: 15-09-1942 t/m 15-11-1942)
Uw plaats is nog vrij in de Waffen SS. (Hangtijd: 15-09-1942 t/m 15-11-1942)
Vervaardiger, datum
Opdr: Waffen-SS, Hangtijd: 15-09-1942 t/m 15-11-1942
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • propaganda
  • waffen-ss
  • werving
beschrijving
Uw plaats is nog vrij in de Waffen SS.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/5ba49f7a-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/bcc483cb-572c-1632-8217-21d0306b28b7
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940)
De Waffen SS roept u. Beschermt ook gij uw vaderland. (1940)
Vervaardiger, datum
Opdr: Waffen-SS, 1940
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • oorlogsvrijwilligers
  • propaganda
  • waffen-ss
  • werving
beschrijving
De Waffen SS roept u. Beschermt ook gij uw vaderland.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/5da547d4-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/0403c54c-9765-020f-0e91-c2f068ef6c6f
Plakkaat: 'toont u een waarschtig nederlander, op tegen het Bolsjwisme! meldt u aan bij de Waffen SS (Michiel de Ruyter). (december 1941)
Vervaardiger, datum
A. Hustinx, december 1941
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • propaganda
  • waffen-ss
  • affiches
  • werving
  • anti-communisme
beschrijving
Plakkaat: 'toont u een waarschtig nederlander, op tegen het Bolsjwisme! meldt u aan bij de Waffen SS (Michiel de Ruyter).
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/bd8acf34-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/eb861672-9080-e9a5-2768-c699f200eecf
SS-opleidingskamp Avegoor. Op een prachtig landgoed in de buurt van het plaatsje Ellecom was het opleidingsinstituut voor Nederlandse SS-ers. Sinds 1 mei 1941 werd in een liefelijke omgeving gewerkt aan scholing en training van de Nederlandsche SS. Avegoor was geen etappe op weg naar het Oostfront. Het was de bedoeling om in cursussen van een paar weken de Nederlandse SS-man vertrouwd te maken met het gedachtegoed van de SS. De cursisten, die voor de duur van de opleiding in uniformen van de Waffen SS gestoken waren, kregen een bijzonder intensieve opleiding. Bovenaan de agenda stonden paramilitaire training en ideologische vorming. (1942 - 1943)
Vervaardiger, datum
1942 - 1943
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • ss
  • nederlanders
  • opleidingskampen
beschrijving
SS-opleidingskamp Avegoor. Op een prachtig landgoed in de buurt van het plaatsje Ellecom was het opleidingsinstituut voor Nederlandse SS-ers. Sinds 1 mei 1941 werd in een liefelijke omgeving gewerkt aan scholing en training van de Nederlandsche SS. Avegoor was geen etappe op weg naar het Oostfront. Het was de bedoeling om in cursussen van een paar weken de Nederlandse SS-man vertrouwd te maken met het gedachtegoed van de SS. De cursisten, die voor de duur van de opleiding in uniformen van de Waffen SS gestoken waren, kregen een bijzonder intensieve opleiding. Bovenaan de agenda stonden paramilitaire training en ideologische vorming.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/32afb528-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/5b7e7488-3320-585e-b28e-67398289671e
Vertrek van vrijwilligers naar het oostfront en hun verblijf daar. Bij het album zijn 37 losse foto’s gevoegd, waarvan een aantal foto’s van tekeningen gemaakt door een PK Berichter, zoals de Duitse tekenaar Petersen. De foto’s zijn voor een groot deel gemaakt door: Fotodienst der NSB, Stapf Bilderdienst, fotograaf Heukels, fotograaf S. G. Brusse en Schimmelpenninck . Brusse maakte foto’s aan het oostfront. Het album bevat foto’s van het vertrek op 26 juli 1941. Daarna volgt het vertrek op 11 oktober, 10 maart 1942, 6 september 1942, 16 januari 1943, vertrek WA regiment, 29 april 1943, 31 mei 1943, 30 juni 1943, 31 augustus 1943, 30 september 1943, 30 november 1943, 6 januari 1944, 29 februari 1944, 30 maart 1944. Tussendoor foto’s van Mussert van zijn bezoek aan Arijs. Op veel foto’s gaat het om toespraken van alle belangrijke Duitsers en Nederlanders, parades en afscheid in de Dierentuin en op het station in Den Haag. (26-07-1941)
Vervaardiger, datum
26-07-1941
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • ss
  • vertrek
  • oostfront
  • treinen
  • vrijwilligerslegioen nederland
beschrijving
Vertrek van vrijwilligers naar het oostfront en hun verblijf daar. Bij het album zijn 37 losse foto’s gevoegd, waarvan een aantal foto’s van tekeningen gemaakt door een PK Berichter, zoals de Duitse tekenaar Petersen. De foto’s zijn voor een groot deel gemaakt door: Fotodienst der NSB, Stapf Bilderdienst, fotograaf Heukels, fotograaf S. G. Brusse en Schimmelpenninck . Brusse maakte foto’s aan het oostfront. Het album bevat foto’s van het vertrek op 26 juli 1941. Daarna volgt het vertrek op 11 oktober, 10 maart 1942, 6 september 1942, 16 januari 1943, vertrek WA regiment, 29 april 1943, 31 mei 1943, 30 juni 1943, 31 augustus 1943, 30 september 1943, 30 november 1943, 6 januari 1944, 29 februari 1944, 30 maart 1944. Tussendoor foto’s van Mussert van zijn bezoek aan Arijs. Op veel foto’s gaat het om toespraken van alle belangrijke Duitsers en Nederlanders, parades en afscheid in de Dierentuin en op het station in Den Haag.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/603a9616-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/691a373f-e238-c988-eb21-218011dc2579
Tweede Wereldoorlog, vrijwilligers, befaamde eenheden. Een Nederlandse vrijwilliger van de Waffen-SS [aan het oostfront], leest de Nederlandse uitgave van 'Storm SS'. Plaats niet vermeld november 1942. (november 1942)
Vervaardiger, datum
Fotograaf onbekend, november 1942
trefwoorden
  • waffen-ss
  • oostfront
  • nederlanders
  • periodieken
  • vrijwilligers
beschrijving
Tweede Wereldoorlog, vrijwilligers, befaamde eenheden. Een Nederlandse vrijwilliger van de Waffen-SS [aan het oostfront], leest de Nederlandse uitgave van 'Storm SS'. Plaats niet vermeld november 1942.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/f76d9a88-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/56328ce2-fd57-d1a9-1aa3-bd7fbe6d7b00
Inladen van goederen voor de soldaten aan het oostfront. Oostfront-vrijwilligers werden door de meeste Nederlanders beschouwd als landverraders en kwamen daardoor steeds meer geïsoleerd te staan. De NSB probeerde aan deze 'ongewenste' situatie iets te doen door de oprichting van Frontzorg. Deze organisatie had tot doel het onderhouden en intensiveren van contacten tussen de NSB en de Nederlandse vrijwilligers in krijgsdienst onder het motto 'Frontzorg is Ereplicht'. (1942-01-16)
Vervaardiger, datum
1942-01-16
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • goederenvervoer
  • oostfront
  • nsb
  • frontzorg
  • treinen
  • vrijwilligerslegioen nederland
beschrijving
Inladen van goederen voor de soldaten aan het oostfront. Oostfront-vrijwilligers werden door de meeste Nederlanders beschouwd als landverraders en kwamen daardoor steeds meer geïsoleerd te staan. De NSB probeerde aan deze 'ongewenste' situatie iets te doen door de oprichting van Frontzorg. Deze organisatie had tot doel het onderhouden en intensiveren van contacten tussen de NSB en de Nederlandse vrijwilligers in krijgsdienst onder het motto 'Frontzorg is Ereplicht'.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/2f0a49c4-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/e37bc522-4328-5164-666e-4d1cb148383e
Vertrek van vrijwilligers naar het oostfront en hun verblijf daar. Bij het album zijn 37 losse foto’s gevoegd, waarvan een aantal foto’s van tekeningen gemaakt door een PK Berichter, zoals de Duitse tekenaar Petersen. De foto’s zijn voor een groot deel gemaakt door: Fotodienst der NSB, Stapf Bilderdienst, fotograaf Heukels, fotograaf S. G. Brusse en Schimmelpenninck . Brusse maakte foto’s aan het oostfront. Het album bevat foto’s van het vertrek op 26 juli 1941. Daarna volgt het vertrek op 11 oktober, 10 maart 1942, 6 september 1942, 16 januari 1943, vertrek WA regiment, 29 april 1943, 31 mei 1943, 30 juni 1943, 31 augustus 1943, 30 september 1943, 30 november 1943, 6 januari 1944, 29 februari 1944, 30 maart 1944. Tussendoor foto’s van Mussert van zijn bezoek aan Arijs. Op veel foto’s gaat het om toespraken van alle belangrijke Duitsers en Nederlanders, parades en afscheid in de Dierentuin en op het station in Den Haag. Tekening uit een collectie over het Oostfront. 'Oeververbinding' 'SS PK Zeichnung Stengl E.M. Orbis' (1941 -1944)
Vervaardiger, datum
SS PK Stengl, 1941 -1944
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • ss
  • waterwegen
  • vrijwilligerslegioen nederland
beschrijving
Vertrek van vrijwilligers naar het oostfront en hun verblijf daar. Bij het album zijn 37 losse foto’s gevoegd, waarvan een aantal foto’s van tekeningen gemaakt door een PK Berichter, zoals de Duitse tekenaar Petersen. De foto’s zijn voor een groot deel gemaakt door: Fotodienst der NSB, Stapf Bilderdienst, fotograaf Heukels, fotograaf S. G. Brusse en Schimmelpenninck . Brusse maakte foto’s aan het oostfront. Het album bevat foto’s van het vertrek op 26 juli 1941. Daarna volgt het vertrek op 11 oktober, 10 maart 1942, 6 september 1942, 16 januari 1943, vertrek WA regiment, 29 april 1943, 31 mei 1943, 30 juni 1943, 31 augustus 1943, 30 september 1943, 30 november 1943, 6 januari 1944, 29 februari 1944, 30 maart 1944. Tussendoor foto’s van Mussert van zijn bezoek aan Arijs. Op veel foto’s gaat het om toespraken van alle belangrijke Duitsers en Nederlanders, parades en afscheid in de Dierentuin en op het station in Den Haag. Tekening uit een collectie over het Oostfront. 'Oeververbinding' 'SS PK Zeichnung Stengl E.M. Orbis'
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/603298f8-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/5a4d501c-0483-5718-af19-0f656624ecf0

Foto voor het thuisfront

Aan het Oostfront vechten de Nederlandse Waffen-SS’ers tegen Sovjet soldaten. Maar ze worden niet alleen aan het front ingezet. Ook achter het front wordt verbitterd gestreden. Hier staan (vermeende) Sovjet partizanen tegenover nazi soldaten die alles doen om hen te pakken te krijgen en aan de galg op te hangen. Ook Nederlandse soldaten zijn hierbij betrokken, zij sturen soms zelfs trots een foto naar huis. Ook worden de foto’s in nazi propaganda kranten gepubliceerd.

Bij deze foto van een opgehangen Russische partizaan werd het volgende anti-communistische bijschrift geplaatst: 'Zo worden Sovjet-mensen vermoord door de duitse beestmensen. Nederlanders strijdt tegen de Duitse landrovers.'
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • partizanen
  • wreedheden
  • russen
  • duitse strijdkrachten
  • oostfront
  • executies
beschrijving
Bij deze foto van een opgehangen Russische partizaan werd het volgende anti-communistische bijschrift geplaatst: 'Zo worden Sovjet-mensen vermoord door de duitse beestmensen. Nederlanders strijdt tegen de Duitse landrovers.'
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/c0f619fe-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/ad19c9b8-820d-b5a9-a75f-02b5351a5f4f
Duitse wreedheden in U.S.S.R. bedreven. Nederlandse NSKK ers aan het Oostfront poseren voor een opgehangen partizaan.
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • partizanen
  • wreedheden
  • russen
  • nskk
  • executies
  • vrijwilligers
beschrijving
Duitse wreedheden in U.S.S.R. bedreven. Nederlandse NSKK ers aan het Oostfront poseren voor een opgehangen partizaan.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/c0fbc836-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/b713f671-1ac7-e597-6d01-a9a4d2457b05
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Origineel bijschrift: Partizanen aan de lus bij Wite...
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • partizanen
  • wreedheden
  • russen
  • duitse strijdkrachten
  • oostfront
  • executies
beschrijving
Origineel bijschrift: Partizanen aan de lus bij Wite...
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/c0f44c00-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/37a1c1d9-9109-22c1-8a33-ccb41866ec41

Halverwege 1943 keren de Duitse krijgskansen aan het Oostfront en wordt er steeds verder teruggetrokken. Met D-Day opent in juni 1944 een nieuw front. De Nederlandse Waffen-SS’ers proberen uit handen van de Sovjets te blijven en hopen zich aan de geallieerden te kunnen overgeven. Een deel vecht zelfs op Nederlands grondgebied tegen de geallieerden tijdens Operatie Market Garden.

De 'Nederlanders' die jarenlang hun eigen volksgenooten terroriseerden en vermoordden in dienst van den vijand, zijn nu onschadelijk gemaakt. Te 'Harskamp' is een Ned. SS gevangenkamp ingericht, waar plm. 4000 Nederlandsche SS-gevangenen, waaronder Landwacht, Landstorm, Viking, Germania, Holl. Grüne Polizei, enz. enz. hun berechting afwachten. Etenstijd in het kamp. (juni 1945)
Vervaardiger, datum
Willem van de Poll, juni 1945
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • maaltijden
  • naoorlogse periode
  • interneringskampen
  • collaborateurs
  • represailles
beschrijving
De 'Nederlanders' die jarenlang hun eigen volksgenooten terroriseerden en vermoordden in dienst van den vijand, zijn nu onschadelijk gemaakt. Te 'Harskamp' is een Ned. SS gevangenkamp ingericht, waar plm. 4000 Nederlandsche SS-gevangenen, waaronder Landwacht, Landstorm, Viking, Germania, Holl. Grüne Polizei, enz. enz. hun berechting afwachten. Etenstijd in het kamp.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/e93253ce-0259-11e7-904b-d89d6717b464/media/3f81d55a-205b-c01f-45e8-6f75e70efd40

Dwangarbeid in strafkamp

Zij worden krijgsgevangen genomen en later berecht in bevrijd Nederland. Een groot deel krijgt een lange straf of de doodstraf. Toch krijgen de meeste Nederlandse Waffen-SS’ers gratie en zijn begin jaren 50 vrij. De Nederlandse Waffen-SS’ers die in Sovjet krijgsgevangenschap komen wacht vaak een zwaarder lot. Ze worden ter dood gesteld of komen in goelags, de Sovjet strafkampen, terecht. Daar verrichten ze jarenlang loodzware dwangarbeid. Een deel sterft, maar de meeste keren uiteindelijk terug naar Nederland.