Back to top

Taal is een onmisbaar propagandistisch strijdmiddel. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog werd taal ingezet om de vijand zwart te maken en het eigen gedachtegoed te verspreiden. De nazistische propaganda is hier het bekendste voorbeeld van. Ondanks de grote invloed van het Duitse nationaalsocialisme op de NSB, hield de partij er een geheel eigen jargon op na. 

Netwerk Oorlogsbronnen maakt iedere editie van het digitale blad WO2 Onderzoek Uitgelicht de rubriek 'Oorlogsbron uitgelicht'. Hierin staan één of meer WO2-bronnen centraal die meer vertellen over het thema van de uitgave, dit keer 'taal'. We gaan in op het specifieke jargon van de NSB.

'Dietschland'

Het jargon van de NSB werd, net als dat van de Duitse nationaalsocialisten, gekenmerkt door het veelvuldig gebruik van vage termen; de precieze betekenis van de gebruikte woorden blijft onduidelijk. Toch barstte er in de loop van de Tweede Wereldoorlog een strijd los binnen de NSB over het gebruik van bepaalde termen. Het meest in het oog springende voorbeeld vormt het woordenpaar ‘Dietsch’ en ‘Germaansch’.

Binnen de vooroorlogse NSB werd vooral gesproken over Dietsch, waarmee men doelde op de gedeelde oorsprong van ‘de Nederlandse volken’. Het doel was om Nederland, Vlaanderen en Zuid-Afrika te verenigen in ‘Dietschland’. Hierbij lag de focus op een autonoom Nederland, iets waar de Duitse bezetter geen voorstander van was.

Koninklijke Bibliotheek (1942-08-14)
DIETSCH OF GERMAANSCH? (1942-08-14)
De Waag : algemeen cultureel, politiek en economisch weekblad voor Nederland
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010310896:mpeg21:a0001
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Zingend door alle Dietsche gouwen / [samenst.: Melchert Schuurman, Jr.]
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
http://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:gvn:EVDO02:NIOD05_6424

Met de Duitse bezetting groeiden de onderlinge tegenstellingen en verschillende stromingen binnen de NSB. De meer radicale NSB’ers met een oriëntatie richting nazi-Duitsland verenigden zich onder leiding van Henk Feldmeijer in de Nederlandsche SS. Hier werd niet gesproken over Dietsch maar Germaansch, wat beter aansloot op de gedachte van nauwe verbondenheid met Duitsland en de andere Germaanse volken. Eind 1942 volgde een naamswijziging naar de Germaansche SS. Mede onder invloed van de Nederlandsche en later Germaansche SS werd in Nederlandse nationaalsocialistische kringen de term Dietsch steeds meer verdrongen door Germaansch.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1943)
Germaansche SS in Nederland. De voorman spreekt o[...] (1943)
Vervaardiger, datum
Opdr: Germaansche SS, Tivoli Utrecht, 1943
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • feldmeijer, j.h.
  • bijeenkomsten
  • germaanse ss
beschrijving
Germaansche SS in Nederland. De voorman spreekt over de les van het Front. Op woensdag 24 mrt a.s. te Utrecht gebouw Tivoli Kruisstraat .
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/5da5ba7a-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/506561dc-d800-7200-e19d-e16744d95a5c

Verder lezen

... Het artikel helemaal lezen? Ga dan naar: