Back to top

Het Netwerk Oorlogsbronnen maakt iedere editie van het digitale blad WO2 Onderzoek Uitgelicht de rubriek 'Oorlogsbron uitgelicht'. Hierin staan één of meer WO2-bronnen centraal die meer vertellen over het thema van de uitgave, dit keer 'oorlogstoerisme'. We gaan in op hoe Duitse soldaten zich soms als toerist gedroegen. 

Oorlogstoerisme is van alle tijden. Bekend zijn onder meer de vroege reizen van Britse toeristen en nabestaanden naar de loopgraven en grafvelden van de Eerste Wereldoorlog in Noord-Frankrijk. Het Tweede Wereldoorlog-toerisme begon al tijdens de oorlog. Zo gingen nieuwsgierige Nederlandse toeristen al in 1940 naar de Grebbeberg om het slagveld te bekijken en de gesneuvelde Nederlandse soldaten te eren op de begraafplaats. Duitse soldaten vergaapten zich in datzelfde eerste oorlogsjaar aan het gebombardeerde Rotterdam. 

Op de begraafplaats op de Grebbeberg zijn tijdens de oorlog zowel Nederlandse als Duitse gevallenen zijn herdacht. En nationaalsocialisten gebruikten deze bijzondere variant van transnationaal herdenken in voor eigen gewin tijdens Heldengedenktag.

Maar er was ook een andere vorm van oorlogstoerisme, of liever gezegd vijandelijk toerisme in oorlogstijd naar reguliere bestemmingen, waarbij de hier gestationeerde Duitse soldaten toeristische uitstapjes maakten in bezet Nederland. Tal van foto’s tonen ontspannen ontmoetingen tussen soldaten en de Nederlandse bevolking en van Duitsers in uniform bij toeristische attracties. In het eerste oorlogsjaar werden dergelijke foto’s regelmatig gepubliceerd, onder meer door De Telegraaf. In een poging zich aan de oppervlakte te houden, maakte deze krant daarmee reclame voor de zich voorbeeldig gedragende Duitse soldaat.

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940-07-14)
In 1981 ontving het NIOD, via het consulaat in Va[...] (1940-07-14)
Vervaardiger, datum
Fotopersbureau Stapf Bilderdienst, 1940-07-14
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • propaganda
  • duitse strijdkrachten
  • kinderen
  • recreatie
beschrijving
In 1981 ontving het NIOD, via het consulaat in Vancouver, ongeveer 6000 negatieven van opnamen vervaardigd door het voormalige Duitse fotopersbureau Stapf Bilderdienst, dat in Amsterdam gevestigd was. Een Canadese militair wist het materiaal tijdens de roerige bevrijdingsdagen mee te nemen. Duitse militairen op het strand in Scheveningen.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/8d33b814-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/bdc1ae8a-ae5e-7815-80b5-017382a68be8
Regionaal Archief Alkmaar
Duitse soldaten op de kaasmarkt.
Vervaardiger, datum
[onbekend]
Collectie
Regionaal Archief Alkmaar
trefwoorden
beschrijving
Duitse soldaten op de kaasmarkt.
https://hdl.handle.net/21.12106/9a0f1b61-6ae3-4e3e-abd3-9c9bd54fb7fb
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940-06-04)
Rondvaartboot tijdens een rondvaart door de haven[...] (1940-06-04)
Vervaardiger, datum
1940-06-04
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • toerisme
  • schepen
  • recreatie
beschrijving
Rondvaartboot tijdens een rondvaart door de haven en de romantische grachten van Amsterdam. Duitse troepen in Nederland in de zomer van 1940.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/2938a18a-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/7cca3467-1e19-f91a-0c2e-83265ecfcc50

‘Het land van Rembrandt’

Deze vorm van oorlogstoerisme, waarbij Duitse soldaten als toerist op stap gingen in bezet Nederland, werd van hogerhand uitdrukkelijk gestimuleerd. In de brochure Was jeder Deutsche in den Niederlanden wissen muss worden Duitse soldaten door het naziregime zelfs opgeroepen om Nederland te verkennen: “Benut je verblijf hier om de culturele schatten te leren kennen. (..) Besef dat je je in het land van Rembrandt bevindt.” Veel van de vaak jonge soldaten waren voor hun komst naar Nederland nog nooit buiten hun eigen geboortedorp of -streek geweest. Gestationeerd in Nederland hadden ze ineens de kans om een ander land te verkennen.

Een Wehrmachtsoldaat rijdt op een ezel
Vervaardiger, datum
anoniem
Collectie
Rijksmuseum
trefwoorden
  • Tweede Wereldoorlog
  • Wehrmacht
  • Scheveningen
  • 1940 - 1945
beschrijving
Een Wehrmachtsoldaat heeft zich laten fotograferen terwijl hij ezeltje rijdt op het strand van Scheveningen. Op de achterzijde staat: Gefr. Biller, und den Esel.
http://hdl.handle.net/10934/RM0001.COLLECT.451236
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (mei 1940)
Tweede Wereldoorlog. Bezetting. Duitse soldaten b[...] (mei 1940)
Vervaardiger, datum
Wiel van der Randen, mei 1940
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • dieren
  • duitse strijdkrachten
  • dierentuinen
beschrijving
Tweede Wereldoorlog. Bezetting. Duitse soldaten bij het pinguin bassin in Artis in Amsterdam. mei 1940.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/ff0a70cc-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/252313db-0294-f760-6636-a3f3734884d2
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1940)
Deze foto maakt onderdeel uit van een collectie o[...] (1940)
Vervaardiger, datum
Karl Rauscher, 1940
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • dorpen
  • toerisme
  • klederdrachten
beschrijving
Deze foto maakt onderdeel uit van een collectie originele negatieven gemaakt door Karl Rauscher, beroepsfotograaf in dienst van de Luftwaffe. Het originele bijschrift luidt: 'Volendam, 1940'. Rauscher brengt samen met enkele leden van zijn divisie een bezoek aan de stad Volendam.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/a8376ff2-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/7621f611-6eec-9b54-cf04-043d50bebd81

Verder lezen

... Het artikel helemaal lezen? Ga dan naar: