Back to top

Diverse collecties van het Regionaal Archief Nijmegen met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog worden binnen de Metamorfoze-aanvraag Tweede Wereldoorlog-collecties van het Netwerk Oorlogsbronnen geconserveerd en gedigitaliseerd. De collecties documenteren de oorlogsgeschiedenis van Nijmegen in zijn vele facetten. Bijzonder is bijvoorbeeld de circulaire van gemeentebestuur over het verwijderen van Joodse leerlingen van niet-Joodse scholen uit 1941.

De collecties bevatten dagboeken, krantenartikelen, brochures, brieven, briefkaarten, foto’s en andersoortige documenten over onder meer het dagelijkse leven, het verzet, de Jodenvervolging en het geallieerde bombardement van 22 februari 1944. Documenten over de aanslag op korpscommandant van de Gemeentepolitie A.J.M. van Dijk en documenten van de Joodse familie Ganz uit Amsterdam (circa 1942), vormen bijzondere onderdelen van het geheel. 

Nederlandse politie presenteert op 4 september 1943 het geweer bij de grafkist van A. van Dijk, commissaris van politie in Nijmegen en tevens lid van de Germaanse SS (Bron: RAN; publiek domein)

Daarnaast bevat de collectie o.m. archiefmateriaal van de Luchtbeschermingsdienst, een organisatie die vele inwoners van Nijmegen bij de verdediging van de stad betrokken. Maar ook van De Nederlandsche Unie, die erin slaagde vele Nijmegenaren politiek te mobiliseren. Het materiaal van de Gemeenschap Oud Illegale Werkers Nederland omvat veel informatie over de werkzaamheden van verschillende Nijmeegse verzetsstrijders.

Regionale historie met landelijke impact

De WO2-collecties van het Regionaal Archief Nijmegen documenteren niet alleen regionale, maar ook landelijke historie en – uiteindelijk – wereldgeschiedenis. De bronnen vertellen over hoe het gewone leven gewoon doorging tijdens de Duitse bezetting. Uitgebreid aan bod komen de tastbare gevolgen van de oorlogsdreiging voor de stadsbewoners. Hoe zij soms verzeild raakten bij verzets- of collaborerende groepen en hoe hun leven drastisch veranderde toen Nijmegen een frontstad werd.

Amerikaanse vliegtuigen bombarderen op 22 februari 1944 de stad Nijmegen. Met achthonderd doden werd het een van de grootste rampen die Nederland in de twintigste eeuw is overkomen. Later dat jaar lag Nijmegen in de frontlinie van een van de grootste militaire operaties uit de Tweede Wereldoorlog (Market Garden). Het vastlopen van het geallieerde offensief had tot gevolg dat het westen, oosten en noorden van Nederland pas in 1945 bevrijd konden worden.

Burgers beschouwen de oorlogsverwoestingen ten gevolgen van het bombardement van 22 februari 1944 op Nijmegen. (Bron: RAN; publiek domein).

De oorlogsgeschiedenis van Nijmegen gedocumenteerd

Met name de Nijmeegse ‘Collectie Tweede Wereldoorlog’ kent een bijzondere herkomst. In oktober 1945 riep gemeentearchivaris De Jong burgers op om documenten uit de oorlogsjaren te deponeren bij het archief. De documenten zijn dus met de expliciete bedoeling verzameld om de oorlogsgeschiedenis van de stad in zijn vele facetten te documenteren. Rond dezelfde tijd startte het gemeentebestuur enkele documentatiecommissies om specifieke deelonderwerpen meer uit te werken, zoals het verzet, de bevrijding en het handelen van overheidsambtenaren.

Metamorfoze-feiten

  • Het Regionaal Archief Nijmegen digitaliseert en conserveert 72.500 pagina's; ruim 10 meter archiefmateriaal. 
  • 10% daarvan betreft gebonden materiaal. 
  • 5% betreft gedrukt materiaal. 
  • 98% van de collectie bestaat uit houthoudend papier. 

Onderzoek doen naar Zeeland of Nijmegen in WO2 en kennis opdoen over verzet of de CPN in die periode? Vanaf volgend jaar wordt dat gemakkelijker. Vier instellingen conserveren en digitaliseren op initiatief van het Netwerk Oorlogsbronnen 34 meter (260.000 pagina’s) over deze onderwerpen.