Back to top

Heeft het sociale netwerk van het Limburgse voetbal een rol gespeeld bij verzetswerk? Zaten de jonge leden van een Amsterdamse voetbalclub bij elkaar tijdens het kindertransport vanuit Vught? Kortom: hoe weerspiegelen oorlogsomstandigheden in gegevens over voetbalclubleden? In samenwerking met sporthistoricus Jurryt van de Vooren zijn sinds vandaag op Oorlogslevens.nl van bijna 400 oorlogsslachtoffers gegevens over hun voetbalverleden beschikbaar. Het is voor het eerst dat gegevens over sporters op zo’n grote schaal doorzoekbaar worden gemaakt in context van bronnen over hun leven in oorlogstijd.

Het gaat om Joodse leden en donateurs van Feyenoord, leden van de Amsterdams Joodse clubs WV en HEDW, Limburgse voetballers van verschillende clubs en leden van Quick Nijmegen. De namen zijn afkomstig van het KNVB-oorlogsmonument. Op basis van aanvullende bronnen wist Van de Vooren van de genoemde clubs meer informatie te achterhalen over de mannen en jongens, waardoor het voor Netwerk Oorlogsbronnen mogelijk was ze de gegevens te koppelen aan tijdlijnen binnen Oorlogslevens.nl.  

 

Van de Vooren: “Door de sportgegevens te koppelen aan bronnen over de Tweede Wereldoorlog, creëren we een extra informatielaag over deze mensen, een verdieping van inzicht. Zo krijgen we namelijk inzicht in het sociale leven van deze oorlogsslachtoffers, in dit geval de sport die ze beoefenden”.  

Zeist, 'Monument voor gevallen KNVB-bondsleden'
beschrijving
Het 'Monument voor gevallen KNVB-bondsleden' in Zeist is opgericht ter nagedachtenis aan 2212 bondsleden die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Oprichting De bronzen kasten werden aan de Koninklijke Nederlandse Voetbal Bond aangeboden door de aangesloten verenigingen. Dit was ter gelegenheid van het zestigjarig bestaan van de voetbalbond. Onthulling Het monument is onthuld op 10 december 1949. De herdenkingsplechtigheid vond plaats in het Concertgebouw te Amsterdam. Nabestaanden van de omgekomen voetballers waren hierbij aanwezig. De plechtigheid werd opgeluisterd door een concert van het Concertgebouworkest, onder leiding van Eduard van Beinum. De voorzitter van de commissie tot aanbieding van een huldeblijk namens de aangesloten verenigingen, de heer J.M. Koolhaas, bood het monument aan het bestuur van de KNVB aan. Het was de wens van het bestuur om een gedenkplaat in het Bondsgebouw aan te brengen ter nagedachtenis aan alle leden die in de Tweede Wereldoorlog waren omgekomen. Erevoorzitter en sportpionier, de heer Willem J.H. Mulier, onthulde het monument.
Vervaardiger, datering
N.V. Bosma & Florack
trefwoorden
Overig
https://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/oorlogsmonumenten/monumenten_zoeken/oorlogsmonument/2708
Grote drukte in het Goffert-stadion bij de voetbalwedstrijd Feyenoord - Enschede op 1e Paasdag (1943-04-25)
Vervaardiger, datum
1943-04-25
Collectie
Regionaal Archief Nijmegen
trefwoorden
beschrijving
Grote drukte in het Goffert-stadion bij de voetbalwedstrijd Feyenoord - Enschede op 1e Paasdag. Feyenoord kon de wedstrijd niet in het eigen stadion afwerken; tijdens de wedstrijd was er een collecte waarvan de opbrengst bestemd was voor de Rotterdamse oorlogsslachtoffers
https://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_detail.aspx?xmldescid=6529
Amsterdam, monument van voetbalclub WV-HEDW
beschrijving
Het monument van voetbalclub WV-HEDW in Amsterdam is opgericht ter nagedachtenis aan de 67 leden van Wilhelmina Vooruit en de 169 leden van Hortus Eendracht Doet Winnen die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. De namen van 64 slachtoffers van W.V. luiden: I. Aappel, H. Aussen, M. Aussen, L. Blitz, E. Blom, E. Breemer, J.L. Cohen, Max Cohen, M. Cok, L. Drukker, G. Duim, Z.L. Duim, I. Frank, J. Frank, S. Franken, B. Groen, E. Groen, H. Groenheim, L. Groenheim, E. Groenteman, A.L. de Groot, H. de Haas, J. Jas, M. de Jong, J. Kapper, A. Kerkmeester, L. Kerkmeester, E. Koopman, B. Korper, A. Lenson, L. Leuw, H. de Levie, H. Lopes Dias, A. Loterijman, E. Lowenstein, N. Mandel, J. Mendes Monteiro, S. Mossel, M. Meeter, L. Pach, E. Pashter, E. Pehha, H. Polak, M. van Praag, (?) Premsela, M. Rodrigues, H. de Rood, L. de Rood, J. Sachs, R. Soester, A. Stork, J. Stouwer, J. Strauss, J. Swaaf, S. Swaaf, L.M. Theeboom, S. Vas Dias, N. Vleeschdrager, M. de Vriend, G. Walvisch, D. Zendijk, J. de Zoete, H. van Zuiden, D. de Zwarte en J. de Zwarte. Wilhelmina Vooruit (WV) en Hortus Eendracht Doet Winnen (HEDW) waren geen exclusief joodse verenigingen, maar het aantal joodse leden was wel bijzonder groot (respectievelijk 45% en 95%). In de Tweede Wereldoorlog werden velen van hen door de bezetter omgebracht. Oprichting Na de bevrijding hebben zowel WV als HEDW een gedenkplaat gemaakt ter nagedachtenis aan de omgekomen leden. Na de fusie in 1956 werden beide platen op een stenen monument bevestigd naast het veld op Sportpark Voorland. De commissie die deze restauratie voorbereidde, besloot om het monument te verbeteren. Op de gedenkplaat van WV stond de verenigingsnaam niet weergegeven. Op de gedenkplaat van HEDW stonden de namen van de omgekomen leden niet vermeld. Daarom vormden de twee platen een onduidelijk geheel voor hen die niet bekend waren met de verenigingsgeschiedenis. De commissie besloot om de oude platen te handhaven en met behulp van glasplaten de ontbrekende gegevens toe te voegen. Onthulling Hiermee gaf de commissie zichzelf de ambitieuze opdracht om de namen van de circa 160 omgebracht HEDW-leden te achterhalen. In eerste instantie konden met zekerheid zestig namen worden vastgesteld. Hun namen stonden gegraveerd in de glasplaat op het vernieuwde monument, toen dat op 24 mei 1998 werd onthuld. Onder de sprekers was de heer Harrie Groen, toenmalig loco-burgemeester van Amsterdam. Rabbijn Ralph Evers sprak het Jizkor (gebed voor de zielerust van de doden) uit. Het onderzoek naar de namen van de omgekomen HEDW-leden werd voortgezet. Bij de herdenking op 4 mei 2000 werden de definitieve glasplaten onthuld. De historicus Evert de Vos, auteur van de doctoraalscriptie Verliest den moed toch niet. Joodse voetbalclubs in Amsterdam 1908-1948 , hield bij deze gelegenheid een toespraak.
trefwoorden
Gedenkmuur
https://www.4en5mei.nl/herdenken-en-vieren/oorlogsmonumenten/monumenten_zoeken/oorlogsmonument/2950

Nieuwe invalshoeken voor verder onderzoek

Na het toevoegen van de bestanden van Wilhelmina Vooruit (WV) en Hortus Eendracht Doet Winnen (HEDW) wordt duidelijk dat enkele jonge, omgekomen leden mee zijn gegaan op de kindertransporten vanuit Kamp Vught in juni 1943. Louis de Rood van WV kwam als vijftienjarige jongen om het leven; dezelfde leeftijd als Joseph Goslau van HEDW. Onderzoekers naar de kindertransporten hebben hiermee een nieuwe informatiebron voor handen, want via clubarchieven is er wellicht nieuwe informatie te vinden over deze jongens. Voor de betreffende club zelf, inmiddels gefuseerd tot WV-HEDW, is deze informatie ook waardevol.

 

Een ander voorbeeld van verdieping van inzicht bij deze koppeling van bronnen is het oorlogsverleden van Lambertus Arnoldus Vlemmings, die een belangrijke rol speelde bij het verzet. Hij was ook lid van voetbalclub Laar Weert, net als verzetsman Arnoldus Henricus Kanters - zo zien we in één oogopslag bij Oorlogslevens.nl. Hiermee ontstaat als vanzelf de onderzoeksvraag in hoeverre het sociale netwerk van het Limburgse voetbal een rol heeft gespeeld bij hun verzetswerk.

 

Nog een mogelijkheid voor onderzoek is de statistische analyse. Veruit de meeste oorlogsslachtoffers in het Limburgse voetbal zijn van ná september 1944, met een opvallende concentratie in en rond Venlo. Daarmee weerspiegelt deze groep de specifieke oorlogsomstandigheden, omdat een groot deel van deze provincie in precies dezelfde periode zeer zwaar werd getroffen door oorlogsgeweld. Het Amsterdamse voetbal daarentegen verloor juist vooral Joodse leden van slechts drie verschillende clubs, naar schatting zo’n 350 van de 500 omgekomen voetballers in totaal. Het voetbal weerspiegelt dus letterlijk zijn omgeving. En dat is ook niet zo heel gek, want deze sport was ook in oorlogstijd de belangrijkste in Nederland.

Wie waren de andere 1800 voetballers?

Netwerk Oorlogsbronnen en Van de Vooren gaan samen op zoek naar meer informatie over de andere ruim 1800 omgekomen voetballers op het KNVB oorlogsmonument, om ook hun sportverleden te kunnen koppelen aan persoonlijke bronnen in oorlogstijd. Denk aan geboortedatum- en plaats of overlijdensdatum- en plaats. Daar hebben we de hulp en kennis van u voor nodig. Via een kaart zijn door Van de Vooren in samenwerking met LocalFocus de namen van alle voetballers per club inzichtelijk en doorzoekbaar gemaakt. Eerder publiceerde Van de Vooren op Sportgeschiedenis.nl kaarten met de laatste woonadressen van voetballers uit Limburg, van FeyenoordQuick Nijmegen en WV-HEDW (met verwijzing naar Oorlogslevens.nl).

Weet u meer dan alleen hun voorletters en achternaam? Stuur dan een mail naar jurryt@sportgeschiedenis.nl. Geef daarbij aan:

  • Wie u bent (naam, mailadres of andere contactgegevens, evt. lid van welke voetbalclub).
  • Of u zich baseert op een bron (stuur evt een link naar of gegevens over deze bron mee).
  • Of u de betreffende voetballer ook heeft gevonden in Oorlogslevens.nl (stuur evt. een link naar die tijdlijn mee).
  • En uiteraard, gegevens over het oorlogsslachtoffer: Voornaam, tussenvoegsel, achternaam, voetbalclub, plaats voetbalclub, geboortedatum, geboorteplaats, overlijdensdatum, overlijdensplaats, evt. functie.
  • Eventuele andere opmerkingen.

Een gezicht

De geportretteerde omgekomen voetballers bovenaan dit artikel zijn (vlnr): Arie Slierendrecht (Standaard Maastricht), Willem Tosserams (Quick Boys Venlo) Jan Albers (Quick Nijmegen), Andreas Cloots (Limbricht), Petrus Clevis (FCEB Broekhuizenvorst) en Eliazer Pachter (WV).