Back to top

Operatie Market Garden wordt overwegend vanuit geallieerd perspectief belicht. We kennen de verhalen over de geallieerde parachutisten en hoe Arnhem net een brug te ver was. Maar het is net zo interessant om de operatie vanuit Duits perspectief te bekijken, zij waren immers de overwinnaars.

Duitse verdediging

Het geallieerde verlies van Operatie Market Garden wordt achteraf geweten aan de te grote risico’s die tijdens de operatie genomen zijn. Maar daarmee wordt de rol van de sterke Duitse verdediging onderschat. In de voorbereidingen van Market Garden gaan de geallieerden ervan uit dat het Duitse leger bijna verslagen is en de geallieerde opmars in razend tempo verder zal stoten. Beide veronderstellingen blijken niet te kloppen: de Duitse verdediging organiseert zich snel en biedt felle weerstand. Dit zorgt voor problemen bij het behalen van de geallieerde doelstelling: het innemen van de bruggen over de Waal, Maas en Rijn.

Tekening gemaakt door de Britse oorlogscorrespondent Kapitein Bryan de Grineau Tweede Wereldoorlog (1944-09-25)
Vervaardiger, datum
1944-09-25
Collectie
Regionaal Archief Nijmegen
trefwoorden
  • Tweede Wereldoorlog
  • Market Garden
beschrijving
Tekening gemaakt door de Britse oorlogscorrespondent Kapitein Bryan de Grineau. Hell's Highway tussen Eindhoven en Nijmegen. Te zien is een colonne legervoertuigen (DUKW's, Sherman- en M10-tanks, bulldozer, vrachtauto's, Jeeps, etc) in het midden met aan de zijkanten; artillerie, een veld met zweefvliegtuigen, bebouwing, Typhoonjachtvliegtuigen, een observatievliegtuig, Nederlandse gidsen.
https://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_detail.aspx?xmldescid=295757
Een vijandelijke aanval op de corridor oftewel 'Hell's Highway' tussen Eindhoven en Nijmegen Tweede Wereldoorlog (1944-09-26)
Vervaardiger, datum
1944-09-26
Collectie
Regionaal Archief Nijmegen
trefwoorden
  • Tweede Wereldoorlog
  • Market Garden
beschrijving
Een vijandelijke aanval op de corridor oftewel 'Hell's Highway' tussen Eindhoven en Nijmegen. Amerikaanse soldaten liggen in dekking.
https://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_detail.aspx?xmldescid=264808
Amerikaanse soldaten passeren aan de kant van de weg geparkeerde Britse voertuigen Tweede Wereldoorlog (1944-09-01)
Vervaardiger, datum
Onbekend, 1944-09-01
Collectie
Regionaal Archief Nijmegen
trefwoorden
  • Tweede Wereldoorlog
  • Market Garden
beschrijving
Amerikaanse soldaten passeren aan de kant van de weg geparkeerde Britse voertuigen. De broodnodige voorraden komen maar mondjesmaat aan bij de troepen door Duitse tegenaanvallen op de Corridor oftewel 'Hell's Highway'.
https://studiezaal.nijmegen.nl/ran/_detail.aspx?xmldescid=1505385
Nederlands Instituut Militaire Historie (1944-09-19 / 1944-09-19)
Duitse militairen klimmen over het hek van het Ge[...] (1944-09-19 / 1944-09-19)
Vervaardiger, datum
Jacobsen (Propagandakompanie der Luftwaffe), 1944-09-19 / 1944-09-19
Collectie
Nederlands Instituut Militaire Historie
trefwoorden
  • samenleving
  • duitse strijdkrachten
  • conflicten
  • market garden
  • strijdkrachten
  • defensie
  • duitse leger
  • tweede wereldoorlog
beschrijving
Duitse militairen klimmen over het hek van het Gemeentemuseum aan de Utrechtseweg te Arnhem. Voor het gebouw woedt een brandje.
http://nimh-beeldbank.defensie.nl/memorix/2eafd0d0-eb18-11df-a391-13966e870614
Nationaal Bevrijdingsmuseum Groesbeek (1944-09-20)
Gennep, Nijmeegseweg, bij Café de Oude Tol, 20 se[...] (1944-09-20)
Vervaardiger, datum
Arppe, Kriegsberichter, 1944-09-20
Collectie
Nationaal Bevrijdingsmuseum Groesbeek
trefwoorden
  • operatie market-garden
  • logistiek
  • duitse strijdkrachten
  • parachutisten
beschrijving
Gennep, Nijmeegseweg, bij Café de Oude Tol, 20 september 1944. Uitdeling van handgranaten aan Duitse parachutisten. In het midden een Obergefreiter.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/c75ecea2-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/5e4094af-833a-ae39-5e13-a860dd816ee7

Toevalligerwijs bevindt het hoofdkwartier van Walter Model, de opperbevelhebber van Heeresgruppe B, zich in Oosterbeek, vlakbij Arnhem. Deze Duitse legergroep moet de kust van Bretagne tot Nederland verdedigen. Veldmaarschalk Model is ervan overtuigd dat de operatie bedoeld is om hem en zijn staf gevangenen te nemen, hij vlucht daarom naar Arnhem en daarna door naar de omgeving van Doetinchem. Al snel wordt duidelijk dat het daadwerkelijke doelwit veel groter is. Er worden Duitse tankeenheden van buiten Nederland aangevoerd om Operatie Market Garden te dwarsbomen. 

De Duitsers vochten in de nauwe straten van Ooste[...] (17-25 september 1944)
Vervaardiger, datum
17-25 september 1944
Collectie
Airborne Museum Hartenstein
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • slag om arnhem
  • tanks
beschrijving
De Duitsers vochten in de nauwe straten van Oosterbeek met tanks en gemechaniseerde kanonnen. Een Duitse Sturmhaubitze in de Weverstraat in Oosterbeek, gefotografeerd door PK Kriechsberichter Seuffert
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/c8574f6e-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/c5abdfef-d61f-a43b-30da-ffdc644dd1f5
Nederlands Instituut Militaire Historie (1944-09-19 / 1944-09-20)
De zwaar beschadigde groene tram van de NBM naar [...] (1944-09-19 / 1944-09-20)
Vervaardiger, datum
Propagandakompanie der Luftwaffe, 1944-09-19 / 1944-09-20
Collectie
Nederlands Instituut Militaire Historie
trefwoorden
  • samenleving
  • duitse strijdkrachten
  • oorlogsschade
  • conflicten
  • market garden
  • strijdkrachten
  • defensie
  • duitse leger
  • tweede wereldoorlog
beschrijving
De zwaar beschadigde groene tram van de NBM naar Oosterbeek (motorwagen nr. 77) op de met puin bezaaide Utrechtseweg bij de Wilhelminastraat te Arnhem, omgeven door Duitse tanks en militairen.
http://nimh-beeldbank.defensie.nl/memorix/2ea4b722-eb18-11df-a391-13966e870614
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Duitse strijdkrachten in buitgemaakte Amerikaanse[...]
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • operatie market-garden
  • duitse strijdkrachten
  • krijgsgevangenen
  • jeep
  • kriegsmarine
  • slag om arnhem
  • oorlogsbuit
beschrijving
Duitse strijdkrachten in buitgemaakte Amerikaanse jeep op het Velperplein in Arnhem. Op de achtergrond staat het gebouw 'Musis Sacrum'. De Jeep op deze foto was van de Engelse Airbornes en is buitgemaakt door jonge SS-ers van de 10e of 11e SS-Panzerdivisie. De twee mannen links in beeld zijn strijdkrachten van de Luftwaffe (zie hun embleem). Achterop de Jeep twee ook héél jonge krijgsgevangen Engelse para's, die zonder een spoor van angst en zelfs eerder nieuwsgierig naar wat komen gaat, in de lens van de fotograaf van de Duitse Propaganda Kompanie kijken. Het gebouw op de achtergrond is Musis Sacrum op het Velperplein in Arnhem. Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden (Slag om Arnhem). Een luchtvloot van meer dan 3000 transport- en zweefvliegtuigen doorkruiste het Nederlandse luchtruim. De Amerikaanse 101e en de 82ste luchtlandingsdivisie landden tussen Son en Veghel en ten oosten van Grave. De Britse 1e luchtlandingsdivisie streek neer bij Wolfheze en Heelsum. Hun doel was het veroveren van de Rijnbrug in Arnhem. De brug bleek zwaarder verdedigd te worden door de Duitsers dan verwacht. De Britten dreigden omsingeld te worden en moesten genoegen nemen met het innemen van posities langs de noordelijke oprit van de brug. In de late middag van 20 september vielen de Waalbruggen in Nijmegen na een verbitterde strijd in geallieerde handen. In de namiddag van de 21ste september rolden de eerste Britse tanks over de brug richting van Arnhem. Voor de Gelderse hoofdstad kwam het ontzet te laat. Het Britse bataljon van overste John Frost dat bij de Rijnbrug was ingesloten, had die ochtend de strijd moeten staken, waardoor de Duitsers de overgang weer ongehinderd konden gebruiken. Nijmegen was bevrijd, evenals een deel van de Betuwe, maar Arnhem was een brug te ver geweest. Een bezoeker van onze Beeldbank schrijft: ''Dit is een foto uit een serie gemaakt door Luftwaffe-fotograaf Seeger. Duidelijk is te zien dat de Duitsers links en midden van de Kriegsmarine zijn. De Duitser achter het stuur is van de SS. Hij draagt een Britse stofbril. Het zou 9de of 10de ss Panzer divisie kunnen zijn. De jeep is van een Royal artillery-eenheid. Dat is op een van de andere gemaakte foto's te zien. Links op de voorkant van de bumper is dan de unit serial number te zien een 46 op 2 kleurig vlak = airlanding light regiment Royal artillery.''
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/55e196e2-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/d8e4c42d-b72c-3b86-843c-2b712389db37
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
Duitse strijdkrachten in de Utrechtse straat te A[...]
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • militairen
  • slag om arnhem
  • straatbeelden
beschrijving
Duitse strijdkrachten in de Utrechtse straat te Arnhem, ter hoogte van het Gemeentemuseum. Het betreft hier de gevechten tegen de South Saffords die zich verschanst hadden in de huizen in de omgeving van het museum. Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden (Slag om Arnhem). Een luchtvloot van meer dan 3000 transport- en zweefvliegtuigen doorkruiste het Nederlandse luchtruim. De Amerikaanse 101e en de 82ste luchtlandingsdivisie landden tussen Son en Veghel en ten oosten van Grave. De Britse 1e luchtlandingsdivisie streek neer bij Wolfheze en Heelsum. Hun doel was het veroveren van de Rijnbrug in Arnhem. De brug bleek zwaarder verdedigd te worden door de Duitsers dan verwacht. De Britten dreigden omsingeld te worden en moesten genoegen nemen met het innemen van posities langs de noordelijke oprit van de brug. In de late middag van 20 september vielen de Waalbruggen in Nijmegen na een verbitterde strijd in geallieerde handen. In de namiddag van de 21ste september rolden de eerste Britse tanks over de brug richting van Arnhem. Voor de Gelderse hoofdstad kwam het ontzet te laat. Het Britse bataljon van overste John Frost dat bij de Rijnbrug was ingesloten, had die ochtend de strijd moeten staken, waardoor de Duitsers de overgang weer ongehinderd konden gebruiken. Nijmegen was bevrijd, evenals een deel van de Betuwe, maar Arnhem was een brug te ver geweest.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/55e37e58-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/133fbfed-e0ac-94a5-ea66-3a827baecb0e

Dit vertraagt de geallieerde opmars vanuit het zuiden, terwijl deze juist snel moet verlopen om de parachutisten te ondersteunen. Het terrein is niet geschikt voor zware voertuigen, waardoor de colonne via een smalle tweebaansweg moet oprukken. Duitse tegenaanvallen kunnen op beide flanken plaatsvinden. Wanneer voertuigen uitgeschakeld worden, ontstaan er opstoppingen en worden de geallieerde soldaten een nog makkelijker doelwit. De route voor de opmars vanuit Brabant krijgt daarom de bijnaam Hell’s Highway.

Nederlandse SS

Naast de opperbevelhebber van Heeresgruppe B bevinden zich in de omgeving van Arnhem twee SS-pantserdivisies, de 9. SS Panzer Division Hohenstaufen en 10. SS Panzer Division Frundsberg. De Hohenstaufen divisie bestaat op de tweede dag van Operatie Market Garden uit zo’n 3500 mannen. In deze twee divisies bevinden zich niet alleen Duitsers, maar ook Nederlandse SS’ers. De SS Panzer Divisies zijn tijdens geallieerde verkenningen wel opgemerkt, maar onderschat. De geallieerden gaan ervan uit dat de divisies zwaar uitgeput zijn na lange gevechten in Frankrijk en daarom geen gevaar vormen. Naast deze twee SS-divisies wordt het SS-Wachbataillon Nordwest snel opgetrommeld. Deze eenheid bestaat op dat moment uit zo’n 600 Nederlanders en Oekraïners en is ingesteld voor de buitenbewaking van de Nederlandse concentratie- en interneringskampen Amersfoort, Vught, Haaren en St. Michielsgestel. 

NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1944)
'Wachbataillon Amersfoort. Beëdiging voor de inze[...] (1944)
Vervaardiger, datum
1944
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • eedsaflegging
  • landstorm
beschrijving
'Wachbataillon Amersfoort. Beëdiging voor de inzet te velde.' Landstorm Nederland. Op 12 maart 1943 werd een nieuwe nationaal-socialistische organisatie opgericht, de 'Landwacht Nederland'.Een half jaar later ontstond evenwel ook de 'Nederlandsche Landwacht, de zelfverdedigingsorganisatie van de NSB. Om verwarring te voorkomen werd de naam van het eerste korps veranderd in 'Landstorm Nederland'. Aanvankelijk was het de bedoeling om de Landstorm, hoewel op militaire leest geschoeid, als een soort hulppolitie te laten optreden. Maar al snel bleek het korps weinig te verschillen van een gewoon Waffen-SS-regiment. De circa 8000 vrijwilligers kregen de garantie dat ze alleen op Nederlands grondgebied zouden worden ingezet. In 1944 en 1945 vochten Landstormers dan ook in eigen land tegen de oprukkende geallieerden.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/3396df98-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/20058a90-9b0d-fc42-b54b-d0cb1ce637e1
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies (1994-09-18)
Terwijl de 4e Parabrigade om 14.00 uur landt op d[...] (1994-09-18)
Vervaardiger, datum
1994-09-18
Collectie
NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies
trefwoorden
  • duitse strijdkrachten
  • slag om arnhem
beschrijving
Terwijl de 4e Parabrigade om 14.00 uur landt op de Ginkelse Heide, openen Duitse troepen het vuur. De foto is een 'still' uit de Duitse Wochenschau. Rechts is nog net de Utrechtseweg te zien. Terwijl dit plaatsvond, zetten de Engelse eenheden die de Ginkelse Heide verdedigden, de aanval in op de Duitsers en verjoegen hen. Ondanks het Duitse vuur, vielen er onder de landende para's relatief weinig slachtoffers. De brigade commandant, brigade-generaal 'Shan' Hackett, nam persoonlijk een aantal Duitsers gevangen. Zijn brigade werd in de dagen daarna uit elkaar geslagen en zwaar gedecimeerd. Hele eenheden hielden op te bestaan. Het waren zijn eenheden die bij foto 101907 in gevecht waren met de Duitsers. Van zijn 10de en 156ste Parabataljon waren op het laatst nog maar een handjevol mensen over. Zelf leidde deze generaal, gewapend met een buitgemaakt Duits geweer met bajonet, met krap 100 man vanuit een omsingeling een aanval op de Duitsers teneinde de Engelse linies rondom Oosterbeek te bereiken. Later in de gevechten raakte hij zwaar gewond (maagwond), en kwam hij in het Elisabethziekenhuis in Arnhem terecht, waar hij door het verzet uit is gehaald. Met als schuilnaam corporal Hayter is hij door het verzet via o.a. Ede teruggebracht naar eigen troepen. Dit is o.a. gegaan met kano's via de Biesbosch. Na maanden kwam hij bij Lage Zwaluwe weer bij eigen troepen. Op 17 september 1944 begon Operatie Market Garden (Slag om Arnhem). Een luchtvloot van meer dan 3000 transport- en zweefvliegtuigen doorkruiste het Nederlandse luchtruim. De Amerikaanse 101e en de 82ste luchtlandingsdivisie landden tussen Son en Veghel en ten oosten van Grave. De Britse 1e luchtlandingsdivisie streek neer bij Wolfheze en Heelsum. Hun doel was het veroveren van de Rijnbrug in Arnhem. De brug bleek zwaarder verdedigd te worden door de Duitsers dan verwacht. De Britten dreigden omsingeld te worden en moesten genoegen nemen met het innemen van posities langs de noordelijke oprit van de brug. In de late middag van 20 september vielen de Waalbruggen in Nijmegen na een verbitterde strijd in geallieerde handen. In de namiddag van de 21ste september rolden de eerste Britse tanks over de brug richting van Arnhem. Voor de Gelderse hoofdstad kwam het ontzet te laat. Het Britse bataljon van overste John Frost dat bij de Rijnbrug was ingesloten, had die ochtend de strijd moeten staken, waardoor de Duitsers de overgang weer ongehinderd konden gebruiken. Nijmegen was bevrijd, evenals een deel van de Betuwe, maar Arnhem was een brug te ver geweest.
https://beeldbankwo2.nl/nl/beelden/detail/55e3f04a-025a-11e7-904b-d89d6717b464/media/4d816f29-0f43-b89c-7b13-7b41b2eaf451

Bloedige strijd

Het SS-Wachbataillon Nordwest heeft een slechte reputatie, er wordt veel geroofd en geplunderd. Ook de militaire capaciteiten van de eenheid worden betwijfeld. Wanneer zij worden ingezet bij de Ginkelse Heide is het eerst prijsschieten, de Britse parachutisten zijn een makkelijk doelwit en lijden zware verliezen. Maar er landen zoveel parachutisten dat er een bloedige strijd op de grond ontstaat tussen de militair zwakke Nederlandse SS’ers en de goed getrainde Britse parachutisten. Een groot aantal Nederlandse SS’ers sneuvelt en een deel deserteert.

De twee SS tankdivisies brengen het er beter vanaf. Zij vechten onder meer in de straten van Oosterbeek en Arnhem. Een zestienjarige Nederlandse SS’er beschrijft de strijd:
'We zaten in het centrum van Oosterbeek, midden in de ketel. We hadden ons in een huisje genesteld, waar we de hele dag niet uit konden: het krioelde van de Engelsen om ons heen en soms lagen we onder vuur. Het was net donker geworden toen de wacht werd verrast, want de deur van het huisje werd opengetrapt. Iemand riep: “Hände hoch!” 'Der Alte' zei, rustig: “Seit wann sprechen die Tommies Deutsch?”’
De eenheid weet te ontsnappen en vecht later weer verder tegen de Britse parachutisten.

Duitse overwinning

Ondanks de aanvankelijk chaos onder de Duitsers, organiseren ze zich snel. Aan het einde van de eerste dag van Operatie Market Garden is de strijd redelijk gestabiliseerd. Alleen het Britse bataljon van John Frost is erin geslaagd om een belangrijk doel, namelijk de Rijnbrug bij Arnhem, te bereiken. De geallieerden doen er vervolgens alles aan om de cruciale bruggen te veroveren, maar de Duitse tegenstand blijkt te sterk. De onderschatting van de Duitse gevechtskracht blijkt fataal voor Operatie Market Garden: de operatie mislukt en het Duitse leger is nog niet verslagen.

Waar oorlog wordt gevoerd, wordt propaganda bedreven. Zo ook in het geval van Operatie Market Garden. Het thuisfront wordt onder meer via krant, radio en bioscoopjournaals op de hoogte gehouden van de gevechten in Nederland. Vanuit de gevechtslinies fotograferen de legerfotografen erop los. Maar wat leggen zij wel, of juist niet, vast in deze propagandastrijd?