Back to top

Een videocompilatie van een bezoek van Anton Mussert aan Alkmaar - afkomstig uit het WO2 Open Data Depot - zorgde ervoor dat het YouTube-kanaal van het Regionaal Archief Alkmaar werd verwijderd omdat het 'haatzaaiend materiaal' zou verspreiden. Mark Alphenaar vertelt over de ervaringen en gevonden oplossingen rond het publiceren van WO2-materiaal op het grote publieksplatform. 

Door Mark Alphenaar (Regionaal Archief Alkmaar)

Donderdag 6 juni 2019 kregen we bij het Regionaal Archief Alkmaar een hartverzakking. Ons complete YouTube-kanaal was weg. Verwijderd. Onmogelijk om nog in te loggen. Contact met YouTube kon alleen via een formulier waar we in duizend karakters ons verweer eenmalig mochten doen. De uitspraak van YouTube zou daarna bindend zijn.

Antwoord op ons verweer kwam er helaas niet en op een andere manier in contact komen met YouTube was er niet. De enige optie die ons overbleef was International Archives Day (9 juni, Eerst Pinksterdag) aan te grijpen om aandacht aan dit probleem geven via Twitter. Misschien dat d.m.v. voldoende aandacht we met YouTube in contact zouden kunnen komen. En wat voor aandacht kregen we….

Aandacht en nog eens aandacht

De media - o.a. NOS (12, 3, 4), NHnieuws (1, 2, 3), Alkmaar Centraal, NRC (1, 2), Editie NL, Trouw, de Telegraaf (1, 2), Noordhollands Dagblad (1, 2, 3, 4) - sprong bovenop het verhaal. Er volgende on- en offline heel veel verontwaardiging over dat YouTube ons kanaal en eerder ook een in 2018 geplaatst WO2-filmpje (Mussert bezoekt Alkmaar), het ‘predicaat’ haat zaaiend gaf. Gebeurde dit automatisch? Waren het de nieuwe regels van YouTube omtrent haat zaaiende video’s? Zou al het gevoelige historisch filmmateriaal nu ‘gecensureerd’ worden? We wisten het niet. Wat wel opviel was dat het Mussert-filmpje al sinds 2011 op het YouTube-kanaal van Instituut voor Beeld & Geluid stond, en zelfs nog op een ander kanaal. Deze filmpjes waren nog gewoon zichtbaar.

Op Twitter en andere plekken online ontstonden discussies over het voorval, een echte maatschappelijk discussie over historisch materiaal op platformen van commerciële instellingen.  Opvallend was dat menig persoon ons aansprak over het feit dat wij onze filmpjes daar hadden staan. Dom waren we, amateuristisch zelfs, maar we kregen ook vele goed bedoelde tips van/voor andere platforms.

Alkmaarsche Courant (15 juni 2019)

WO2 Open Data Depot

Binnen het project WO2 Open Data Depot van Netwerk Oorlogsbronnen zijn in mei 2019, 170 NSB-propagandafilms uit de collectie van Beeld en Geluid als publiek domein gemarkeerd en online vrijgegeven. Door publicatie op o.m. Wikimedia Commons, maakten projectpartners Netwerk Oorlogsbronnen en het NIBG grootschalig en laagdrempelig onderzoek niet alleen mogelijk, maar stimuleerden het ook. Het Regionaal Archief Alkmaar besloot een uit een van deze propagandafilms, 'De leider bezoekt Noord-Holland', een deel te halen waarin Anton Mussert Alkmaar bezoekt en dit op YouTube te zetten. 

De NSB maakte voor propagandadoeleinden veel gebruik van het toen relatief nieuwe medium film. Dat wordt duidelijk aan de hand van de NSB-filmcollectie die Beeld en Geluid in samenwerking met het Netwerk Oorlogsbronnen online beschikbaar stelt.

Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (1942-01-01)
De leider bezoekt Noord-Holland (1942-01-01)
Vervaardiger, datum
Filmdienst der NSB (producent), 1942-01-01
beschrijving
NSB-propagandafilm. Filmverslag van het officiële bezoek van Mussert aan de provincie Noord Holland.  “Geconfisqueerd oorlogsmateriaal: propagandafilms van de Filmdienst der NSB vrijgegeven ihkv WOII Open Data Depot in een samenwerkingsverband met Beeld en Geluid en Netwerk Oorlogsbronnen (mei 2018)” 00.00 Aankondiging: De Filmdienst der NSB brengt U De Leider bezoekt Noord-Holland 00.11 Aankomst van Mussert bij de grens van provincie Noord-Holland in zijn eigen staatsie-auto 00.36 Mussert stapt uit en wordt begroet onder anderen door twee veldwachters 00.45 De stoet arriveert te Haarlem 01.00 Mussert inspecteert de Jeugdstorm, die opgesteld staat 01.19 Grote Markt te Haarlem, Mussert, achter hem loopt onder anderen Kessler 01.41 Mussert en zijn gevolg, waaronder van Geelkerken lopen bij het huis van de provinciale Griffie te Haarlem 02.00 Bijeenkomst in de provinciale Griffie. Backer legt uit hoe het in de provincie Noord-Holland gesteld is 02.10 Mussert maakt een rijtoer door Haarlem 02.29 Mussert bezoekt ook "de buitenkringen" van Haarlem 02.38 Daarna gaat het gezelschap verder Noord-Holland in 03.02 Men bezoekt onder anderen een tuinderij in Benningbroek 03.35 Men bezoekt in Alkmaar de Grote Kerk 04.08 Bezoek aan de Kaasmarkt 04.45 Bij een rijtoer door Hoorn ziet men enthousiaste Stormers om Musserts auto heen 05.14 Bij een bezoek aan Amsterdam bezichtigt Mussert de gebouwen van het Nederlands Arbeidsfront 05.20 Woudenberg ontvangt hem en geeft een uitleg over het werk van de Nederlands Arbeidsfront 05.52 Mussert vertrekt weer 06.01 Hij brengt vervolgens een bezoek aan de Nederlandse Bank op het Rokin 06.20 Rost van Tonningen leidt Mussert rond door de bank en toont hem een tentoonstelling samengesteld uit archiefmateriaal van de bank 06.48 Hierna bezoekt Mussert het hoofdbureau van het Nationaal Socialistische Vrouwenorganisatie, en wordt aan verschillende bestuursleden van deze vrouwenorganisatie voorgesteld 07.40 Vervolgens bezoekt Mussert een der oudste leden van de NSB, die een zoon verloren heeft aan het Oostfront (Dit om de band tussen Mussert en zijn volgelingen te tonen. 08.04 Mussert komt aan op de Dam. Hij zal hier een toespraak gaan houden 08.30 Mussert sprekend. De Dam staat afgeladen vol met mensen 09.09 Nadat hij uitgesproken is, maakt Mussert een rondgang door het enthousiaste publiek 09.22 Hierna maakt hij een rondgang door de stad 09.29 Einde afkondiging 09.33 Einde
https://www.openbeelden.nl/media/1127872

Archieven op commerciële platformen

Wij vinden dat we op platformen aanwezig moeten zijn waar onze doelgroepen zitten, en ja, dus ook op commerciële sites zoals Facebook, Flickr en YouTube. Zeker ook voor educatieve doeleinden. Natuurlijk proberen we ook op duurzamere en niet-commerciëlere platformen aanwezig te zijn, zeker nu nog meer. Er is een heleboel mogelijk en we staan daar zeker niet negatief tegenover. Het is een afweging die we op dit moment maken. Aan de ene kant, duurzaamheid, onafhankelijkheid, controle. Aan de andere kant, bereik, bekendheid, gebruikersgemak en geld natuurlijk.

Nu gaan we voor het laatste, maar we geloven er zeker in dat YouTube zeker niet ons enige platform blijft of dat we er ooit helemaal vanaf zullen gaan. Op dit moment is YouTube gewoon de beste plek voor ons, ondanks alle problemen. Uiteindelijk blijven we een middelgroot archief met beperkte middelen, dus soms moet je werken met iets dat niet 100% naar tevredenheid is, maar wat de klus klaart. Voor grotere archieven en andere erfgoedinstellingen met veel naamsbekendheid (en geld) zullen de keuzes makkelijker zijn.

Maar één ding is zeker, we waren niet ons filmarchief kwijt! Sommige mensen dachten te lezen in de media dat ons eigenlijke filmarchief weg was en dat we geen back-ups zouden hebben van het bronmateriaal op veilige plekken. We zijn een archief, dus dat hebben we juist wel. Dat is ook social media, mensen kijken niet verder dan een tweet en reageren daar (soms emotioneel en ongenuanceerd) op. We zagen dat dit soort opmerkingen werden tegengesproken door anderen uit bijvoorbeeld de archievenwereld. Zelf hoefden we nauwelijks in gesprek/verdediging te gaan.

Daar zijn we weer

Uiteindelijk kwam ons YouTube-kanaal weer online, maar een reactie van YouTube bleef uit. We waren wel verrast dat ze met diverse media hadden gesproken, maar helaas niet met ons. En toen werd er, nog geen dag na het online komen, weer een W02-filmpje geblokkeerd (o.a. geen reacties erbij, niet meer kunnen delen). Deze keer was het een filmpje waarin een parade van de Jeugdstorm in Alkmaar te zien was, met een enorm hakenkruis op de straat.

Wederom zochten we aandacht via Twitter en andere media volgende vanzelf.  Het duurde deze keer niet lang voordat we contact kregen met YouTube (met dank aan Christian Schouten van D66 Alkmaar). We spraken telefonisch over de gebeurtenissen. Het offline halen van ons kanaal bleek niet de bedoeling te zijn geweest. Deels te wijden aan de strikte naleving van de nieuwe regels. Een verontschuldiging volgde. Het blijkt dus in de nieuwe regels te gaan over de manier waarop context moet worden gegeven bij filmpjes met zichtbare Nazi symbolen en/of waarvan YouTube ze ziet als ‘haat zaaiend’. Context moet getoond worden in de video door middel van tekst in beeld of via een ‘voice over’. Alleen eronder is niet voldoende en reden dat een video verwijderd kan worden.

Maar een ‘voice over’ bij een filmpje met origineel geluid? Dat lijkt ons niet verstandig, ook niet continu tekst in beeld. In overleg met YouTube hebben we een voorbeeld gemaakt van hoe het dan wel zou kunnen. Daarnaast zal YouTube gaan kijken om de community-richtlijnen duidelijker te maken wat betreft gevoelig materiaal dat voor educatieve doeleinden wordt gebruikt en hoe daar mee om te gaan. Ook kijken ze naar de mogelijkheid om in YouTube zelf een tekstblad in/voor een filmpje te zetten. Niet iedereen heeft namelijk toegang tot een programma waarmee ze filmpjes makkelijk kunnen bewerken.

Eind goed, al goed?

Het is nog even afwachten of YouTube (misschien automatisch) bewerkte filmpjes toch afkeurt, maar we hebben er vertrouwen in. En, we hebben nu een direct contactpersoon bij YouTube. De kans is wel aanwezig dat wereldwijd de komende tijd WO2-materiaal zal verdwijnen dat niet voldoet aan de nieuwe richtlijnen. Een tip aan iedereen dus om de filmpjes op je YouTube-kanaal even door te lopen of er geen ‘foute’ elementen inzitten.