Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud

Opvanghuis voor kinderen van NSB-ouders "Lievenshove"

beheersgeschiedenis/overbrenging naar het NIOD

Het archief is in september 2020 aan het NIOD geschonken door een voormalig bestuurslid van de Lievenshove.

Geschiedenis

Kort na de bevrijding van de zuidelijke provincies breidde het Militair Gezag haar sectie XIV Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen uit met een Bureau Jeugdzorg. Dit bureau kreeg de verantwoordelijkheid voor de opvang van kinderen van geïnterneerde politiek delinquenten en bestond hoofdzakelijk uit officieren van het Vrouwen Hulp Korps. Voor Noord-Brabant had mejuffrouw A. Thomassen de leiding over het Bureau Jeugdzorg. Het eerste opvanghuis voor 'jeugdige gedetineerden' werd op 13 december 1944 in Breda in gebruik genomen. Huize "De Knop" was bestemd voor kinderen van zes tot vijftien jaar en stond onder leiding van directeur J.A. van Dongen. Jongere kinderen werden opgevangen bij de zusters van het Liefdegesticht in Breda.

In de loop van 1945 zorgde Bureau Jeugdzorg in zo'n honderd tehuizen voor de opvang van de achtduizend kinderen van geïnterneerde ouders. De tehuizen waren gevestigd in kloosters, oude fabrieken of scholen. Huize Lievenshove in Bergen op Zoom ontving op 3 juni 1945 de eerste 104 kinderen, allemaal meisjes tussen de tien en veertien jaar. Een maand later was dat aantal meer dan verdubbeld: in juli waren er al 280 kinderen ondergebracht. De eerste leiders waren pater Sengers en juffrouw Marijnissen. Zij werden opgevolgd door mejuffrouw P. van de Laar en vanaf augustus 1946 was mejuffrouw H. van Son directrice van Huize Lievenshove. Ook onder de andere stafleden was het verloop hoog: niet iedereen kon het opbrengen om tegen een bescheiden vergoeding lange dagen te maken en te moeten improviseren met beperkte middelen.

Ook Huize Lievenshove kampte met naoorlogse schaarste. Tijdens de eerste maanden was er geen eigen keuken en kwamen de maaltijden uit de rijkskeuken in Bergen op Zoom. Volksabdij Onze Lieve Vrouwe ter Duine stelde aardappelen beschikbaar. Pas na enige tijd werd het stro waarop de kinderen sliepen, vervangen door bedden. "Wij hebben de slaapzalen gezien, waar de strozakken naast elkaar lagen uitgespreid" schreef een verslaggever van het Brabantsch Nieuwsblad. "En wij hebben even gerild, toen we vernamen dat op al deze kamers en zalen een dubbel aantal kinderen gelegen hadden, die, 220 in getal, de beschikking hadden over één enkel toilet, die praktisch allen met dezelfde kam moesten worden gekamd en allen met zes handdoeken moesten worden gewassen".

Huize Lievenshove bestond uit drie grote zalen met houten vloeren. De meubels, tafels en banken, waren afkomstig uit in beslag genomen inboedels. Op de benedenverdieping waren de dagverblijven, keuken en de kamer van de leiding. Op de eerste verdieping bevond zich een gang met vier kamers: één voor de zieken, één voor het secretariaat, één voor de directrice en één diende als zitkamer voor de leiding. Langs deze vier kamers liep een balkon met in het midden een houten brandtrap. Op deze verdieping waren ook twee toiletten, wasgelegenheid voor de kinderen en een naaikakmer. De kinderen sliepen op de enorme zolder, waar ook aparte kamertjes waren voor de leidsters.

Belangrijkste doel in Huize Lievenshove was de heropvoeding van de kinderen: door onderwijs, godsdienstige vorming en nuttige vrijetijdsbesteding moest het nationaal-socialistisch gedachtengoed worden uitgebannen. In de loop van 1946 nam het aantal kinderen in Lievenshove af. De behoefte aan tijdelijke opvang verminderde aanmerkelijk omdat ouders die geen grote vergrijpen hadden gepleegd vrij kwamen uit hun detentie. En bleef de vader nog in geïnterneerd, dan was vaak wel de moeder weer in staat om voor de kinderen te zorgen. Lievenshove nam nog wel kinderen op van tehuizen in de omgeving die gesloten werden: eind februari 1947 was alleen Lievenshove nog in bedrijf.

Tegen het eind van 1948 waren er nog maar uit drie gezinnen kinderen in Lievenshove. Ellly van Groeningen behoorde tot die laatste groep: "Wij hebben echt in een gunstige periode in dit tehuis gezeten, alhoewel er in onze beginperiode nog geen douches waren. Ik kan me herinneren dat we in het begin in een kazerne moesten douchen". Elly verbleef vanaf de zomervakantie van 1946 in Lievenshove: "Wij gingen in Bergen op Zoom naar school. Ik vond het fijn om naar school te gaan en we zijn er gelukkig nooit uitgescholden. Alle kinderen wisten dat we van Levenshoven kwamen, maar misschien wisten die kinderen ook niet precies waarom we daar waren ondergebracht. Ik ben, denk ik, best wel een lastig kind geweest in dat tehuis. Het was een reactie op alle ellende, denk ik. Het was een voordeel dat je met lotgenoten was".

Opvanghuis voor kinderen van NSB-ouders "Lievenshove"
Over het archief: Tussen juni 1945 en eind 1948 was Lievenshove een opvanghuis voor kinderen van wie één of beide ouders als politiek delinquent geïnterneerd waren.
#guid:
periode van ontstaan

Het archief is gevormd in de periode 1945-1949.

Kern van dit archief vormen de persoonsdossiers van de opgevangen kinderen. In veel gevallen komt hierin naar voren hoe de leiding van Lievenshoeve aankeek tegen hun gezinssituatie, sociale vaardigheden, leerprestaties en functioneren. Ook bevatten veel dossiers informatie over het (tijdelijk) verblijf van de kinderen bij opvanggezinnen. Daarnaast bevat het archief correspondentie met het Militair Gezag over de jeugdopvang en met diverse instanties over het beheer van Lievenshove.
Openbaarheid: Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
Status: NIOD-KNAW collectie - private schenking
Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media