Bertus Marie Collette

COLLETTE (Bertus Marie, bijnaam Coteletje), geboren te Rotterdam op 26 april 1925. Hij woont in 1944 met het ouderlijk gezin in de Rotterdamse Tarwewijk, op het adres Geervlietstraat 40a. Van juli 1943 tot januari 1944 moet Bertus voor de Nederlandse Arbeidsdienst een ongewapende arbeidsplicht vervullen in het Drentse Dieverbrug. Hij moet er aardappels rooien en heide ontginnen. Bij de razzia van 10 november 1944 wordt Bertus opgepakt, hij is dan 19 jaar en automonteur bij Autobedrijf W.J. Spoormaker in Rotterdam-Charlois. Met een rijnaak wordt Bertus weggevoerd, richting Kampen en later, met de trein, naar Kamp Meppen-Versen in Duitsland. Daar moet hij werken in een steenfabriek en bijbehorende kleigaten. De omstandigheden zijn slecht en Bertus ontvlucht met drie bekende jongens naar Nederland, waar zij in Epe onderduiken. Maar al snel, op 21 november 1944, wordt Bertus weer opgepakt, mogelijk na verraad. Via Apeldoorn wordt hij op 1 december 1944 gevangengezet in Kamp Amersfoort. Daar moet hij op 1 januari 1945 getuige zijn geweest van één van de ergste geweldsuitbarstingen in het kamp. Op 2 februari 1945 wordt Bertus op transport gezet naar het concentratiekamp Neuengamme, ten zuidoosten van Hamburg. Daar komt hij aan op 4 februari 1945 en wordt hij begin maart 1945, vanwege een voetblessure, enige tijd opgenomen in een ziekenbarak. Zo’n twee weken later wordt Bertus overgebracht naar het buitenkamp Spaldingstrasse, gevestigd in een kantoorgebouw van een sigarenfabriek in Hamburg-Hammerbrook. De gevangenen worden voornamelijk ingezet bij het slopen en opruimen van bouwvallige stukken gebouw die na de bombardementen nog overeind staan. Wanneer dit buitenkamp wordt gesloten, moeten de gevangen medio april 1945 met verschillende transporten (dodenmarsen) naar Sandbostel, waar het krijgsgevangenenkamp Stalag XB dat dienstdoet als opvangkamp voor concentratiekampgevangenen. De omstandigheden zijn er verschrikkelijk. Het ontbreekt aan alles (zoals bedden, stro, voedsel, medische verzorging) en wat er wel is, is kapot. Bovendien heersen er vlektyfus en dysenterie. Veel mannen sterven er. Op 29 april 1945 wordt het kamp bevrijd door de Engelsen, Bertus is dan al overleden. In officiële documenten wordt 29 april 1945, drie dagen na zijn 20e verjaardag, aangehouden als zijn overlijdensdatum. Later stelt het Roode Kruis vast dat Bertus is overleden tijdens het evacuatietransport naar of in Sandbostel tussen 8 en 25 april 1945. Hoogstwaarschijnlijk wordt Bertus begraven op het internationale erekerkhof in Sandbostel, waar uitsluitend onbekend gebleven slachtoffers van het kamp Sandbostel begraven zijn. Bertus is door de Oorlogsgravenstichting vermeld in haar gedenkboek 34 (2.455 namen van slachtoffers in het concentratiekamp Hamburg-Neuengamme). Zijn ouders hebben heimwee naar hun dan nog vermiste zoon en eind 1947 hopen zij nog steeds op zijn terugkeer.

Bron: Stadsarchief Rotterdam