Adrianus Theodorus Wilhelmus van den Bergh

BERGH van den (Adrianus Theodorus Wilhelmus, roepnaam Arie), geboren te Rotterdam op 23 juli 1915, als oudste van een tweeling. In de zomers van 1940 en 1942 verblijft hij voor de verplichte tewerkstelling in Duitsland, beide keren in de omgeving van Lübeck. Na enige tijd komt hij terug in Rotterdam, waar hij in 1944 met het ouderlijk gezin in de wijk het Oude Westen woont, op het adres Bloemkwekersstraat 38a. Bij de razzia van 11 november 1944 wordt Arie, samen met zijn tweelingbroer Jan, door de Gestapo opgepakt, hij is dan 29 jaar en pijpfitter of loodgieter. Het is aannemelijk dat de broers met een vieze en overvolle rijnaak worden weggevoerd, via Utrecht, Amsterdam en het IJsselmeer, naar Kampen, waarna zij lopend naar Kamp Wezep moeten, een mars van drie à vier uur. Op 21 november 1944 verlaten de mannen Wezep in een volgepropte trein, waarin nagenoeg geen ruiten meer zitten. De mannen denken dat ze aan de IJssellinie moeten werken en dat ze voor de kerst weer thuis zijn. Maar de werkelijkheid is anders. Een ellendige reis van drie dagen, waarin zij geen eten en drinken krijgen en de Duitsers met hen moeten leuren, brengt de mannen via Bentheim, Osnabrück, Stendal en Zossen naar Dresden. Ze worden ondergebracht in een Lager waar het wemelt van de wandluizen. Het eten is slecht en ’s avonds klimmen zij over een hek om in de stad beter eten te kopen. Na een week moeten 100 à150 mannen, onder wie Arie en zijn broer, naar het 20 km zuidelijker gelegen Pirna. Hier worden de mannen ondergebracht in Gasthof Schützenhaus aan de Hohe Straße, dat is ingericht als lager van Organisation Todt. Zij moeten werken voor de firma Funke & Co, voor het uithouwen van een benzinefabriek in de bergen en/of het graven van een tunnel. Het werk is zwaar, zeker ‘s nachts wanneer buiten gewerkt moet worden bij stevige vorst (soms 18-20 graden), het eten bestaat vooral uit soep, door de mannen “Elbewasser” genoemd, en de mannen hebben een chronisch slaaptekort. De mannen moeten dag en nacht werken voor een schamel loon en bovendien komt de werkgever zijn loonverplichtingen slecht na. Na het grote bombardement op Dresden, dat in de nacht van 13 op 14 februari 1945 aan zo’n 25.000 mensen het leven kost, moeten de broers en de andere mannen in die dodenstad puinruimen en lijken bergen. De eerste nacht slapen zij op de grond van de wijnkelder van het vernielde stadhuis, daarna slapen zij in Pirna en gaan zij dagelijks met de trein naar Dresden, maar de laatste vijf km moeten zij lopen. De mannen zien er verschrikkelijke taferelen, zoals mensen die in de kelders van hun huizen gestikt zijn of die door het fosfor zijn verbrand. Uit één kelder worden 700 lijken gehaald, afzichtelijk verminkt en uit elkaar gesprongen door de luchtdruk. Mogelijk zijn sommige mannen ook getuige van de lijkverbrandingen op de Altmarkt, om de uitbraak van ziektes te voorkomen. Bij een bombardement op Pirna (vermoedelijk op 19 april 1945) worden de brug over de Elbe, het station en de binnenstad zwaar getroffen. Onder de Rotterdammers en Schiedammers vallen geen slachtoffers. Wanneer het oorlogsgeweld steeds duidelijker dichterbij komt en voelbaar is dat het einde van de oorlog nadert, worden zij zelfverzekerder. Ze negeren de opdracht om versterkingen te maken. Met het helpen van vluchtelingen en mensen die nog zoveel mogelijk proberen te redden uit hun gebombardeerde huizen verdienen zij veel meer. Veel mannen nemen dan de benen. Wanneer de Russen in aantocht zijn, sturen de Duitsers Arie, zijn broer en nog een man in een rubberbootje de Elbe op. Zij moeten de zwaar beschadigde brug verder onklaar maken, om eventuele reparatie door de Russen te voorkomen. Het is 7 mei 1945 en de operatie mislukt omdat het bootje omslaat en Arie en Jan verdrinken. Op 27 mei 1945 wordt het levenloze lichaam van Arie aangetroffen in Meißen, dat zo’n 50 km ten noordwesten van Pirna ligt. Arie wordt in Meißen begraven op het St. Afra-Friedhof, waar ook een monument staat met zijn naam erop.

Bron: Stadsarchief Rotterdam