Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud
Operatie Oyster 04 augustus 2020 7 minuten leestijd

De volle laag: Philipsfabrieken tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de oorlog zet Duitsland fabrieken van Philips in. Radio’s, transformatoren: ze zijn belangrijk voor de oorlogsvoering. Dat betekent ook dat de fabrieken een belangrijk doelwit zijn voor bombardementen. 

Pim Havinga
Deel dit artikel
Het Sinterklaasbombardement op zondag 6 december 1942.
Het Sinterklaasbombardement op zondag 6 december 1942.
Het Sinterklaasbombardement op zondag 6 december 1942. Oorlogsbronnen.nl | Beeldbank WO2 | Nationaal Bevrijdingsmuseum Groesbeek

Sinterklaasbombardement

Op 6 december 1942 laten vliegtuigen van de Britse luchtmacht (RAF) hun bommen los op Philipsfabrieken in Eindhoven. De Britten willen met Operation Oyster de Duitse radioproductie belemmeren. Omdat het bombardement op zondag plaatsvindt - het bombardement was een aantal dagen uitgesteld vanwege slecht weer - zijn geen van de 15.000 werknemers van Philips aanwezig. Toch verliezen tijdens het ‘Sinterklaasbombardement’ ongeveer 140 burgers het leven. 

Gebeurtenis
Operatie Oyster
Operatie Oyster was de Britse codenaam voor een bombardement op de Philipsfabrieken in Eindhoven van de Royal Air Force op 6 december 1942. In Nederland staat het bombardement bekend als het Sinterklaasbombardement. 135 Eindhovenaren kwamen om het leven. De fabrieken waren tot doelwit gekozen vanwege het belang ervan voor de Duitse oorlogsindustrie.
Meer over Operatie Oyster
Filmbeelden gemaakt door de RAF tijdens het bombardement op 6 december 1942. Eindhovens Dagblad

Directie Philips

Als Duitsland Nederland binnenvalt, vlucht de gehele directie naar het buitenland. Frits Philips blijft als enige over en wordt op zijn 35ste al directeur van het bedrijf. Het bedrijf produceert vanaf dat moment in opdracht van Duitsland en komt onder toezicht te staan van ‘verwalters’. Eén van hen is Ludwig Nolte.

Minister Colijn brengt bezoek aan Philips fabrieken in Eindhoven
Minister Colijn brengt bezoek aan Philips fabrieken in Eindhoven
In 1937 brengt minister Dr. H.Colijn een bezoek aan de Philips fabrieken in Eindhoven. Hij wordt op Huize de Laak in Eindhoven ontvangen door de directeur Dr. A.F. Philips. Rechts Frits PhilipOorlogsbronnen | Spaarnestad Photo
Persoon
Frits Philips
Frits Philips (Eindhoven, 16 april 1905 - Eindhoven, 5 december 2005) was directeur van electronicaconcern Philips. Hij werd aan het begin van de oorlog tot directeur benoemd.
Meer over Frits Philips

Verwalter Nolte

De medewerkers van Philips hebben een half jaar eerder kennisgemaakt met Verwalter Nolte. Het bedrijf viert in mei 1941 het vijftigjarige bestaan en het personeel ontvangt twee weken extra salaris. De uitgelaten sfeer en spontane Oranjemanifestatie valt niet goed bij verwalter Nolte en er volgt een strenge waarschuwing op het prikbord van het bedrijf.

"Ik waarschuw het geheele personeel ertegen door een dergelijke houding de arbeidsvrede in gevaar te brengen en zich persoonlijk aan nadeelige gevolgen bloot te geven."
Het Philipsfeest op 23 mei 1941
Ludwig NolteVerwalter
Thema
Verwalters
Verwalters (beheerders), officieel Verwaltungs-Treuhänder, hadden als taak bedrijven, meestal van Joden, onder beheer te nemen. Ook Philips stond tijdens de oorlog onder toezicht van Verwalters. Er kunnen twee soorten beheerders onderscheiden worden: Liquidationstreuhänder - kortweg Treuhänder – die als taak hadden joodse firma’s te liquideren; en Verwaltungs-Treuhänder – kortweg Verwalter - die een bedrijf permanent onder hun hoede namen of tot het moment dat de onderneming verkocht werd. In het algemeen werden grote of goed lopende bedrijven verkocht of onder beheer gesteld, terwijl de voor de Duitsers niet interessante, kleine bedrijfjes werden geliquideerd.
Meer over Verwalters
Waarschuwingsbord in Kamp Vught

Kamp Vught

Na het Sinterklaasbombardement besluit de bezetter om een deel van de productie van Philips te verplaatsen naar Kamp Vught. Het is de enige keer dat binnen een concentratiekamp in Nederland wordt geproduceerd voor een particulier bedrijf. Gedurende anderhalf jaar werken zo’n 3100 gevangenen bij het ‘Philips-Kommando’. 

In tegenstelling tot de andere werk- en verblijfplaatsen in Kamp Vught, was de Philips-werkplaats was relatief veilig. Gevangenen hadden voldoende te eten en konden warm en droog werken. Er werden voornamelijk radiobuizen, maar ook knijpkatten geproduceerd.

Organisatie
Philips-Kommando
Het Philips-Kommando was een arbeidscommando in concentratiekamp Vught. Er werkten tussen februari 1943 en juni 1944 Joodse en niet-Joodse gevangenen in relatief beschermde omstandigheden in het grootste arbeidscommando in het kamp dat officieel de Philips Speciale Werkplaats Vught heette. Op 3 juni 1944 werden alle 496 Joodse Philips-gevangenen op transport gesteld naar Auschwitz waar zij op 6 juni 1944 aankwamen.
Meer over Philips-Kommando
Knijpkat Philips
Knijpkat Philips
Knijpkatten gemaakt in het Philips-Kommando van Kamp Vught. NM Kamp Vught | Chris Boon

Dachau

In het voorjaar van 1944 worden 250 mannen van het Philips-Kommando naar Dachau afgevoerd. Een week later vertrekt een transport van vijfhonderd personen, met voornamelijk vrouwen, naar Auschwitz. Daar wordt de groep aangemerkt als ‘facharbeiter’, en worden de meesten buiten het kamp tewerk gesteld. De meerderheid kan hierdoor de oorlog overleven.

Interview met Oene Meek, verzetsman en onderdeel van het Philips-Kommando

Bombardement na bevrijding

Op 18 september 1944 bevrijden de geallieerden de lichtstad. Maar na een dag feestvieren verschijnen er plotseling lichtkogels boven de stad en wordt de muziek uit de platenspelers overstemd door het gebrom van motoren. Sommige Eindhovenaren denken aanvankelijk dat het vuurwerk is. Maar het zijn Duitse bommenwerpers. 

"In het centrum van de stad sloegen Duitse bommen in en al snel zagen we vanaf de Boschdijk hoe de Philips Lichttoren verdween achter vlammen en donkere rookwolken."
De bij het Duitse bombardement van 19-20 september verwoeste gebouwen van de Philipsfabrieken te Eindhoven
Ger de WindOoggetuige

Verwoesting in een bevrijde stad

Delen van de stad en de Philipsfabrieken worden tijdens dit bombardement opnieuw verwoest. Een van de bommen komt precies op een schuilkelder terecht waar 41 mensen hun heil zoeken. In totaal komen 227 om het leven en raken meer dan 800 mensen gewond.

Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media