Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud
Hermann Heinrich Pennings 17 februari 2021 8 minuten leestijd

Hoe Hermann Heinrich Pennings zijn liquidatie overleefde

Op 19 februari 1945 fietst SS'er Hermann Heinrich Pennings op de Rotterdamse Coolsingel. Hij wordt ingehaald en in zijn hoofd geschoten. De volgende dag worden als represaille tien mensen gefusilleerd. Maar in tegenstelling tot wat altijd is gedacht, blijft Pennings in leven. Dat blijkt uit een brief die hij drie weken na de aanslag schrijft aan zijn vrouw vanuit het Rotterdamse marineziekenhuis. 

Tessa Free | Netwerk Oorlogsbronnen
Deel dit artikel
coolsingel
coolsingel
De Rotterdamse Coolsingel in juni 1946. Met rechts in het midden gebouw 'Utrecht' waar de executie als vergelding, en daar tegenover de Duitse Dienstpost waar de aanslag plaatsvond. Oorlogsbronnen.nl | Beeldbank WO2 | NIOD

De aanslag

In zijn brief beschrijft Pennings de aanslag: hij rijdt op 19 februari rond 11 uur op de fiets, op weg naar de Duitse Dienstpost, wordt ingehaald en beschoten. Na een moment van bewusteloosheid komt hij bij, omringd door mensen, waarna een paar soldaten hem snel naar het Rotterdamse marineziekenhuis brengen. De kogel blijkt zijn hoofd te zijn binnengedrongen, maar is blijven steken in zijn kaak. Er worden röntgenfoto’s gemaakt en de kogel wordt operatief verwijderd. Na drie weken bedlegerig te zijn geweest, mag Pennings opstaan. Hij schrijft meteen de brief aan zijn vrouw. 

Gebeurtenis
Oprichting DDPN
Op 5 juni 1940 werd door de Duitsers de Deutsche Dienstpost Niederlande (DDPN) ingesteld. Dit gebeurde om in Nederland de post te verzorgen van de militaire eenheden die hier gelegerd werden, maar ook voor de post van de Duitse instanties die in Nederland gevestigd werden. De Nederlandse PTT bleef ook in bedrijf. In totaal zijn er in meer dan dertig plaatsen kantoren van de DDPN geweest. Daarnaast waren er nog Abgabe- en Abholstellen want DDNP bezorgde niet aan huis. In april 1945 werden de laatste kantoren opgeheven.
Meer over Oprichting DDPN
"Wat heb ik geluk gehad. Het is echt een wonder. Ik ben recht in mijn hoofd geschoten. Als ik nog terugdenk aan die maandag, ik had nooit gedacht dat mij zoiets verschrikkelijks zou overkomen. De terroristen hebben daar ook voor geboet."
Hermann Heinrich Pennings
Persoon
Hermann Heinrich Pennings
Hermann Heinrich Pennings (Geldern (Duitsland), 24 december 1908 - Fuhlsbüttel (Duitsland), 5 mei 1945) was een NSB'er, SS'er en SD'er en werkzaam voor de Sicherheitspolizei. Verzetsleden pleegden op 19 februari 1945 een aanslag op Pennings op de Coolsingel in Rotterdam. Een dag later werden ter represaille tien verzetslieden gefusilleerd.
Meer over Hermann Heinrich Pennings

Vergelding

Als vergelding voor de aanslag op Hermann Pennings worden de volgende dag tien verzetsleden tegen de muur van het gebouw van Levensverzekering-maatschappij 'Utrecht' aan de Coolsingel gezet, en geëxecuteerd. Om passerende Rotterdammers af te schrikken blijven de lichamen een dag liggen. 

fusillade rotterdam
fusillade rotterdam
Fusillade van tien mannen op 20 februari 1945 aan de Coolsingel in Rotterdam. Oorlogsbronnen.nl | Beeldbank WO2 | NIOD
bordje fusillade coolsingel
bordje fusillade coolsingel
Kartonnen bordje dat bij de tien op 20 februari 1945 gefusilleerde personen stond. Oorlogsbronnen.nl | Museum Rotterdam
Personen
Slachtoffers fusillade Coolsingel
Oorlogslevens | Wie waren de slachtoffers van de fusillade aan de Coolsingel op 20 februari 1945, als represaille op de aanslag van Hermann Heinrich Pennings?
Meer over Slachtoffers fusillade Coolsingel

"Meer geluk dan mijn kameraden"

Pennings schrijft in zijn brief dat hij geluk heeft gehad hoe het met hem is afgelopen en haalt aanslagen op zijn kameraden aan. Zoals zeer waarschijnlijk de liquidatie van SD-Unterscharführer Herbert Römer en SS-Unterscharführer Arnoldus Johannes Koster op op 5 maart 1945 aan de Rotterdamse Pleinweg. Op 12 maart worden als vergelding daarvoor twintig mannen geëxecuteerd. Ook schrijft Pennings over een kameraad van de Ordepolitie die een aanslag overleefde en bij hem op de kamer ligt, waarvoor ter vergelding twintig mensen op het Hofplein zijn geëxecuteerd. 

Gebeurtenis
Fusillade in Rotterdam, 12 maart 1945
Op 12 maart 1945 werden op de Pleinweg 20 mannen gedood als represaille voor een aanslag op de hoogste functionaris van de Ordnungspolizei Hanns Albin Rauter en de liquidatie van de Duitse SD'er Rohmer en zijn Nederlandse helper Koster.
Meer over Fusillade in Rotterdam, 12 maart 1945
fulsbuhttel

Hermann Pennings blijft geruime tijd in het Rotterdamse marineziekenhuis. In zijn brief schrijft hij dat zijn chef hem een 'erholungsurlaub' (vakantieverlof) belooft. Hoe en wanneer precies is niet duidelijk, maar ergens tussen half maart en begin mei 1945 komt Pennings vanuit Rotterdam in het Duitse Hamburg-Fuhlsbüttel terecht. Een gevangeniscomplex ruim honderd kilometer ten noorden van Uelzen waar zijn vrouw en drie kinderen Irene, Ingeborg en Rolf zich bevinden. Zij vertrekken eerder al uit Rotterdam per schip naar Hamburg, als ze toegang wordt geweigerd tot een schuilplaats op Dolle Dinsdag.

Gebeurtenis
Dolle Dinsdag
Dolle Dinsdag is de naam van de chaotische dag op dinsdag 5 september 1944 waarop Nederland in een bevrijdingsroes verkeerde en veel Duitsers en NSB'ers op de vlucht sloegen.
Meer over Dolle Dinsdag
Hermann en Gertrud
Hermann en Gertrud
Gertrud Wormans, geboren in het Duitse Kevelaer, woont sinds 1934 in Rotterdam. Hermann Heiman Pennings reist haar achterna uit liefde. In augustus 1939 trouwen ze in Geldern (Duitsland), de geboorteplaats van Hermann, om daarna snel weer terug te keren naar Rotterdam.Netwerk Oorlogsbronnen | Privéarchief
hermann met vrouw
hermann met vrouw
Hermann Heinrich Pennings wil in de jaren dertig graag lid worden van de NSDAP, maar wordt geweigerd vanwege zijn Nederlandse identiteit. Hij is jaloers op zijn vrienden die wel onderdeel kunnen zijn van de nieuwe partij. In 1937 wordt Hermann lid van de NSB, en geeft in 1940/41 gehoor aan de oproep van Anton Mussert om zich aan te sluiten bij de SS.Netwerk Oorlogsbronnen | Privéarchief

Complexe situatie in Fuhlsbüttel

Pennings komt in Fuhlsbüttel in een complexe situatie terecht. Het bestaat op dat moment uit een mannengevangenis, vrouwengevangenis, penitentiaire inrichting, politiegevangenis en een subkamp van Neuengamme. Het einde van de oorlog nadert en Polizeigefängnis Fuhlsbüttel wordt geëvacueerd. Ongeveer achthonderd van de nog duizend aanwezige gevangenen worden vanaf 12 april 1945 in groepen gedwongen tot een meerdaagse dodenmars naar opleidingskamp Nordmark in Kiel-Hassee, honderd kilometer naar het noorden. Veel van hen sterven, onderweg of na aankomst. 71 verzetsleden worden rechtstreeks overgebracht naar concentratiekamp Neuengamme en daar vermoord in de arrestatiebunker.

Thema
Dodenmarsen
Dodenmarsen zijn de gedwongen marsen, meestal te voet, van gevangenen die plaatsvonden na de ontruiming van concentratiekampen en vernietigingskampen in de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de dodenmarsen stierven zeer veel mensen aan uitputting of door executie door bewakers.
Meer over Dodenmarsen
pennings
pennings
Hermann Heinrich PenningsNetwerk Oorlogsbronnen | Privéarchief

De dood van Hermann Pennings

Hermann Heinrich Pennings bevindt zich waarschijnlijk temidden van deze situatie. Vermoedelijk als bewaker. Hij vindt uiteindelijk niet in Rotterdam in februari 1945, maar hier in het Duitse Fuhlsbüttel de dood in de nacht van 4 op 5 mei 1945. Dat blijkt uit overlijdensakten, waarin wordt gesproken over 'zelfmoord als gevolg van een hoofdschot'. Het besluit uit 1951 dat zijn weduwe Gertrud een pensioen ontvangt, stelt vast dat Hermann Pennings op 3 mei 1945 zelfmoord heeft gepleegd als gevolg van een mentale stoornis ('geistiger umnachtung') na het oplopen van zijn hoofdwond op 19 februari 1945 in Rotterdam.

Thema
Hamburg-Fuhlsbüttel
Hamburg-Fuhlsbüttel was van 26 oktober 1944 tot 15 februari 1945 een satellietkamp van concentratiekamp Neuengamme met zo'n 1300 gevangenen. De gevangenen kwamen van satellietkamp Hamburg-Veddel dat grotendeels vernield was door geallieerde bombardementen. Vanaf 1936 was concentratiekamp Fuhlsbüttel een politiegevangenis van waaruit gevangenen naar concentratiekampen werden gebracht.
Meer over Hamburg-Fuhlsbüttel
Pennings sterbeurkunde
Pennings sterbeurkunde
Sterbeurkunde van Hermann Heinrich Pennings. Netwerk Oorlogsbronnen | Privéarchief
pennings overlijdensakte
pennings overlijdensakte
Overlijdensakte Hermann Heinrich Pennings. Netwerk Oorlogsbronnen | Privéarchief

"Hermann hätte Juden gejagt"

Judith, kleindochter van Hermann Pennings, groeit op in een familie waarin open over de Tweede Wereldoorlog wordt gesproken. Op één onderwerp na: Hermann. Zijn overtuigingen leiden tot discussies en geschillen binnen de familie. De zin "Hermann hätte Juden gejagt", die zij als 7-jarig meisje iemand hoort zeggen op een familiefeest, maakt indruk. Maar ze is te jong om vragen te stellen. Als Judith begin jaren tachtig de verfilming van 'A Square of Sky' van Janina David ziet, stelt ze de vragen wel. Haar vader weet niet meer dan dat zijn vader Hermann was aangesloten bij SS en in Rotterdam is vermoord door het verzet.

Judith verdiept zich in haar familiegeschiedenis. Eerst nog terughoudend om op zoek te gaan in Nederlandse bronnen waar Hermann dader is. In 2016 komt ze achter dat haar grootvader de aanslag op 19 februari heeft overleefd. Hoewel de documenten een verklaring geven, blijven de omstandigheden rond zijn daadwerkelijke dood voor haar ongewis. Heeft hij inderdaad zelfmoord gepleegd? Of is hij vermoord door geallieerden of vrijgelaten gevangenen?

"Ik heb mijn nieuwsgierigheid gestild en een familiegeheim aan het licht gebracht. Hermann is mijn grootvader, maar met de kennis van vandaag zouden we geen vrienden zijn geweest. Ik betreur de families van de tien geëxecuteerde mannen."
JudithKleindochter van Hermann Heinrich Pennings
Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media