Ga direct naar: Hoofdnavigatie
Ga direct naar: Inhoud

Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz

Status: Bruikleencollectie Nationaal Archief
Het Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz

Op 29 mei 1940 werd een decreet van Hitler van kracht waarmee Nederland een politiek civiel bestuur in de vorm van een Reichskommissariat kreeg. De titel Reichskommissar gaf aan, dat deze vorm van bezettingsbestuur een voorlopige regeling was en dat in de toekomst een nauwere band met het "Reich" tot stand gebracht moest worden

Kwiet, K., Rijkscommissariaat Nederland, mislukte poging tot vestiging van een nationaal-socialistische orde, Baarn 1969. Vertaald uit het Duits. p. 60 & Cohen, A.E., Het ontstaan van het Duitse Rijkscommissariaat voor Nederland. Notities voor het Geschiedwerk nummer 91, NIOD collectie 785.

. Reichskommissar werd de Oostenrijker dr. Arthur Seyss-Inquart. Zijn bestuur had een toezichthoudend karakter (Aufsichtsverwaltung): het controleerde en leidde de Nederlandse bestuursorganen. Op civiel (dus niet op militair) terrein had Seyss-Inquart, als gemachtigde van Hitler, de hoogste regeringsverantwoordelijkheid

Kwiet, K. Rijkscommissariaat Nederland. p. 68, 76.

. Zijn verordeningen 3/1940 en 4/1940 functioneerden als een bezettingsgrondwet

Verordnungsblatt für die besetzten Niederländischen Gebiete / Verordeningenblad voor het bezette Nederlandsche Gebied, 1940.

.

Het onder Seyss-Inquart staande Nederlandse bestuur werd geleid door de ambtelijke hoofden van de departementen, de secretarissen-generaal. De regering, koningin en ministers, verbleef in ballingschap in Londen. Voor het toezicht op de Nederlandse bestuursorganen werden vier Generalkommissariate in het leven geroepen: * het Generalkommissariat für Finanz und Wirtschaft (financiën en economie) onder leiding van dr. Hans Fischböck * het Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (openbare orde en veiligheid) onder leiding van Hanns Albin Rauter *het Generalkommissariat zur besonderen Verwendung (bijzondere aangelegenheden) onder leiding van Fritz Schmidt * het Generalkommissariat fürVerwaltung und Justiz (bestuur en justitie) onder leiding van dr. Friedrich Wimmer.

Het Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz had zijn standplaats lange tijd in Den Haag. Een deel van de hoofdafdeling Justiz bevond zich aan de Lange Vijverberg, een ander deel in het gebouw (Plein 2b) waar toen het Departement van Justitie was gevestigd. Vanaf herfst 1943 tot kort voor het einde van de bezetting waren de meeste afdelingen in Apeldoorn gevestigd.

Onder het Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz vielen wetgeving, binnenlands bestuur en justitie (met uitzondering van politiezaken), cultuur, onderwijs, kerkelijke aangelegenheden, volksgezondheid en jeugdzorg.

Friedrich Wimmer.

De uit Oostenrijk afkomstige dr. Friedrich Wimmer (1897 - 1965) stond aan het hoofd van het Generalkommissariat. Daarnaast werd hij benoemd tot permanente plaatsvervanger van Seyss-Inquart. Hij had twee doctorstitels, kunstgeschiedenis en rechten, en was gespecialiseerd in staatsrecht. Hij werkte mee aan de staatsrechtelijke vormgeving van de Anschluss van Oostenrijk. Wimmer was een persoonlijke vriend van Seyss-Inquart aan wie hij een groot deel van zijn carrière te danken had

Jong, L. de, Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog, 's Gravenhage, 1969-1994, deel 4, eerste helft, p. 99-101.

.

In juni 1940 begon hij als Generalkommissar für Verwaltung und Justiz met het opzetten van zijn organisatie. Er kwamen vijf hoofdafdelingen, die op hun beurt werden verdeeld in onderafdelingen. De hoofdafdelingen waren * Hauptabteilung für algemeine Angelegenheiten * Hauptabteilung Inneres * Hauptabteilung Erziehung und Kirchen * Hauptabteilung Justiz * Hauptabteilung Wissenschaft, Volksbildung und Kulturpflege.

Daarnaast waren er de Stab, de staf van het Generalkommissariat, en de Zentralkanzlei waar in- en uitgaande stukken geregistreerd, gedistribueerd en na afhandeling bewaard werden. Informatie over de organisatie en de taak van de Hauptabteilungen is te vinden op de desbetreffende plaats in de inventaris.

De inventaris is in 2004 vervaardigd door de Centrale Archief en Selectiedienst. De inleidende teksten zijn in 2004 geschreven door drs. Annemieke van Bockxmeer.

Openbaarheid: Enkele inventarisnummers van dit archief zijn beperkt openbaar. Details staan vermeld in de rubriek "openbaarheid".
Generalkommissariat für Verwaltung und Justiz
Over het archief: Generalkommissar für Verwaltung und Justiz, Friedrich Wimmer, was belast met zaken betreffende wetgeving, binnenlands bestuur, justitie - met uitzondering van alle politiezaken - cultuur, onderwijs, religie, volksgezondheid en jeugdzorg. Ten aanzien van het Nederlandse bestuursapparaat strekten de bemoeienissen van de Generalkommissar zich uit tot het departement van Binnenlandse Zaken, het departement van Opvoeding, Wetenschappen en Cultuurbescherming en het departement van Justitie. Wimmer trad tevens op als plaatsvervanger van Seyss-Inquart. Ten aanzien van de civiele rechtspraak, die onder de competentie van Wimmer viel, werden het Ober- en het Landesgericht ingesteld.
Ontvang onze nieuwsbrief
Tweewekelijks geven we je een overzicht van de meest interessante en relevante onderwerpen, artikelen en bronnen van dit moment.
Ministerie van volksgezondheid, welzijn en sportVFonds
Contact

Herengracht 380
1016 CJ
Amsterdam

020 52 33 87 0info@oorlogsbronnen.nlPers en media