Salomon Rubens

Ook bekend als: Sal

Salomon Rubens (28) woont in de Ackersdijckstraat 9 in ’s-Hertogenbosch en werkt in de boekhandel van Adriaan Heinen in de Kerkstraat 27. Zijn vader heeft zich na de afkondiging van maatregelen voor Joden vrijwillig voor een werkkamp in Duitsland gemeld om problemen voor zijn gezin te voorkomen. Als ook Sal een oproep krijgt, duikt hij onder op een zeilboot. Van een vriend, die NSB’er is, krijgt hij bonnen voor levensmiddelen. In Dinther vindt hij onderdak bij de heer J. Lebeau, daarna bij het gezin van A. Houtslager in de Franklinstraat 21 in Eindhoven. Hij beraamt een plan om naar Engeland te vertrekken. Op 18 september 1942 reist hij per trein naar Hillegersberg om daar de verjaardag van zijn moeder te vieren en afscheid van haar te nemen. Zij is daar met zijn jongste broer ondergedoken bij een tante. Als Sal in Hillegersberg met de verloofde van zijn zus een wandeling maakt, wordt hij door majoor Tromp van de gemeente-politie in Hillegersberg aangehouden. Als men op het politiebureau ontdekt dat zijn persoonsbewijs vals is, wordt Sal naar het Huis van Bewaring aan het Haagsche Veer gebracht. Daar verblijven inmiddels ook zijn familieleden. Na door de Duitse politie zijn verhoord, wordt Sal opgesloten in een loods waar zich al 700 Joden bevinden die bij razzia’s zijn opgepakt. Daags daarna wordt hij overgebracht naar het doorgangskamp Westerbork. Daar ontmoet hij zijn vader en oom, die zijn ondergebracht in barak 85, en verneemt hij dat ook zijn moeder en zus zich inmiddels in het kamp bevinden. Een kennis van zijn moeder wijst hem de mogelijkheden om uit het kamp te ontsnappen: over het prikkeldraad klimmen, meerijden op een vrachtauto die het kamp uitrijdt of aansluiten bij een groep die buiten kamp moet werken. Hij besluit met zijn oom en zus de vlucht te wagen door over het prikkeldraad te klimmen. Bij het aanraken van het draad gaat echter het alarm af. Door tijdig in een greppel weg te kruipen worden ze door de Duitse wachtposten niet opgemerkt. De volgende dag proberen ze in een groep werklieden het kamp te verlaten. Bij de uitgang worden ze niet opgemerkt. De groep gaat een veld aardappelen rooien. Tijdens het werk wendt Sal voor ziek te zijn, waardoor hij zich even moet afzonderen. Hij waarschuwt zijn oom dat hij 10 minuten na hem moet weggaan en hij hem zal ontmoeten in een nabij gelegen bosje. Door een greppel kruipen ze naar een groter bos en daar wachten ze tot het schemerdonker is. Dan lopen ze naar het Oranjekanaal en via het dorp Westerbork naar Hoogeveen. Daar woont een zakenrelatie van zijn oom. Eén van diens medewerkers brengt Sal naar het station en zet hem daar op de trein naar Vught. Daar vindt hij onderdak bij een kennis, die hem verblijfspapieren voor Frankrijk bezorgt onder de naam ’Willem Rubens’. Per trein bereikt hij Brussel, Dinant en Aginant, waar hij een onderduikadres vindt. Een Fransman die woont op een eilandje in de Maas bij Givet zet hem op de trein naar Nancy. Daar wordt hij door de Franse politie gearresteerd omdat hij te veel buitenlands geld op zak heeft. Hij komt er met een boete vanaf en bereikt zonder problemen de stadjes Epinal en Montbéliard. Een pastoor wijst hem daar de weg naar de Zwitserse grens. Onderweg wordt hij plotseling beschoten door een Duitse soldaat, maar hij weet ongedeerd een adres in Montandon te bereiken. Na het oversteken van het riviertje de Doubs bereikt hij het Zwitserse plaatsje Tramelan, waar hij de trein neemt naar Bern. Met hulp van het Nederlands Gezantschap daar wordt hij in een werkkamp geplaatst. Op 21 december 1944 kan hij op een schip vanuit Frankrijk naar Engeland. Daar komt hij op 26 januari aan. Sal is dan bijna twee en een half jaar onderweg geweest. In Engeland neemt hij dienst bij de Prinses Irene Brigade in Wolverhampton.

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders