Gerard Rutten

Ook bekend als: Gerard, Gerard Maria Rutten, Gerard M. Rutten

Gerard Maria Rutten (Den Haag, 19 juli 1902 - Amsterdam, 28 juni 1982) was een Nederlandse filmregisseur en Engelandvaarder. In Engeland werd hij lid van de Staf van Prins Bernhard.

Bron: Stichting WO2Net | Oorlogsbronnen.nl

Gerard Rutten uit Den Haag, geboren in 1902, is ontwerper van decors en grafiek, maar eind jaren twintig vertrekt hij naar Berlijn om het vak van filmmaker te leren. Terug in Nederland is hij een van de nog weinige regisseurs in het land. Zijn films slaan niet aan bij het publiek, hij voelt zich niet serieus genomen en keert terug naar Berlijn. In Duitsland krijgt hij te maken met de opkomst van het nazisme en na enige tijd keert hij terug naar Nederland.

Tijdens de bezetting van Nederland krijgt hij van de Duitse autoriteiten de opdracht een Duitse film over Rembrandt te maken, als vervolg op een Nederlandse film die hij eerder over de beroemde schilder heeft gemaakt. Hij wenst daar echter niet aan mee te werken. Het gevolg van zijn weigering is dat de Duitse bezetter hem voor de keuze stelt: óf naar de gevangenis, óf bij de Duitse filmindustrie werken. Hij kiest voor dat laatste en krijgt de nodige papieren om naar Berlijn te reizen en zich daar te melden bij een filmbedrijf.

Maar eenmaal aangekomen in Berlijn pakt hij de trein naar Strassbourg, om vandaar te proberen naar Zwitserland te gaan. In Strassbourg hoort hij echter dat landgenoten daar in werkkampen worden opgesloten. Hij besluit daarom via Parijs naar Spanje te reizen. Met veel geluk en een vals Spaans visum weet hij in Spanje aan arrestatie te ontkomen. Via het Nederlandse gezantschap in Madrid kan hij via Portugal doorreizen naar Engeland.

Bij aankomst in Bristol wordt Gerard gearresteerd en stevig ondervraagd door majoor Oreste Pinto ('een kleine, donkere man met stekende ogen'), chef van een van de grootste contraspionagediensten in Engeland. De Britten houden er rekening mee dat Rutten - gezien zijn Berlijnse verleden - een met hulp van de Duitse instanties geïnfiltreerde spion is. Hoe heeft hij anders zonder goede papieren door half Europa op een comfortabele manier (per trein!) kunnen reizen? 'U bent een leugenaar', brulde Pinto mij toe en ik had de taak om hem van het tegendeel te overtuigen, of beter gezegd: het tegendeel te bewijzen', schreef hij later.

Dagen en nachten wordt hij ondervraagd, waarbij hem wordt medegedeeld dat hem óf de galg óf een zeer lange gevangenisstraf te wachten staat. Maar even onverwacht als de ellende voor hem begon, komt er ook een einde aan. Hij wordt vrijgelaten en door koningin Wilhelmina ontvangen. Rutten wordt benoemd tot officier voor algemene diensten en lid van de staf van prins Bernhard. In 1943 komt zijn echtgenote, Emmy Broekman, ook naar Londen. Na de oorlog richt Gerard zich weer op de bioscoopfilm. In 1953 beleeft zijn bekendste film - 'Sterren stralen overal', waarin zijn zoon Edwin Rutten debuteert - de première, gevolgd door 'Het wonderlijke leven van Willem Parel'. Hij overlijdt in 1982, enkele jaren na de publicatie van zijn boek 'Mijn papieren camera', waarin hij ook vertelt over zijn Engelandvaart. 

Bron: Digitaal Monument Engelandvaarders